Türkiye'de sadece iki Türkiye yok, birçok Türkiye var. Bir yanda İzmir, diğer yanda Konya varmış, bütün ülke de arada gerilip duruyormuş gibi yapılıyor. Sanki Trabzon mesela, çokça Konya, biraz da İzmir'miş gibi... Erzurum, Bursa, Antalya, sanki hep bir doz İzmir, bir doz Konya'ymış gibi... Değiller. Hepsi kendisine benziyor.
İyi ki öyleler. Anadolu, bir manada, koskoca Avrupa'nın çeşitliliğini içinde barındırıyor. İsveç ile İtalya arasındaki farklılıkların Avrupa'yı zenginleştirmesi gibi, Trabzon ile Mersin arasındaki farklılıklar da bizi zenginleştiriyor.
Cumhuriyet farklılıklardan pek hoşlanmadı. Anlaşılır sebepleri var. Özellikle başlangıçta, farklılıklarla dövüşürken kantarın topuzu kaçırıldı. Eleştirilebilir ama istenirse anlaşılır da... Farklılıklar direndi. Çünkü hayat çeşitliliğin tarafını tutar. Cumhuriyet, muhtelif denemelerden sonra, kendi vazgeçilmezleriyle hayatın direnci arasında iyi kötü bir denge kurmayı öğreniyordu ki...
***
Asker hesabı bozdu. Askerin tutumu da -kendi başına ele alınırsa- anlaşılır bir şey. Anadolu'nun bütün çeşitliliği, başka hiçbir yerde, garnizonlardaki kadar bariz ve çileden çıkarıcı bir biçimde buluşmuyor. İlk ve orta dereceli okullarda zaten Erzurumlu, Niğdeli, Muğlalı, Balıkesirli bir araya gelmiyor. Yüksek okullarda ise, yakın geçmişe kadar, nüfusun son derece dar bir kesimi harmanlanıyordu. Onlar da Urfalılığın, Zonguldaklılığın farklılaştırdığından çok daha geniş ortak paydaları olup, daha da genişine talip olanlardı.
Neticede asker, yani kurduğumuz bütün kurumlar içinde homojenliğe en çok ihtiyaç duyan kurum, çeşitliliğin en yoğununa muhataptı. Mahalli olanın her türlüsüne açıkça cephe aldı. Yerelliğe ve çeşitliliğe karşı duyduğu tiksintiyi saklamaya bile ihtiyaç duymadı. Ortak payda imalatına herkesten çok angaje oldu. Bu vazifeyi haddinden fazla ciddiye aldı. Ve saire...
***
Asker -murat ettiği manada olmasa da- memleketi homojenleştirdi. Trabzonlu, Bursalı, Konyalı, askerler sayesinde, ortak bir dert sahibi oldu. Şimdi, bu ortak dert istismar edilerek, memleketin ahengi dinamitleniyor. Ortak dertten, Samsun'u, Niğde'yi Konyalaştırma projesi yürütülüyor. Farklılıklar İzmirlilik ve Konyalılık işkencesinde tasnife zorlanıyor. Çeşitlilikten hiç hazzetmeyen birileri de demokratlaşmak filan diye pazarlıyor bu işkenceyi.
Öte yandan da, istismara son derece müsait bu şartların imalatında en büyük hissenin askere ait olduğundan hiç şüphem yok. Bu süreç içinde, üstelik askerin ittifak yaptığı kesimler memleketin en vasıfsız kesimleri oldu. Ayakta işemekten ve başını açmaktan başka hiçbir vasfı olmayanlarla iş tuttular. Herhangi bir şeye akıl yormamış, Batı zannettiği ucubelikleri taklit ederek evrenselleştiğini vehmeden bir zümreye arka çıktılar. Onlar da, Cumhuriyetin kendilerine bahşettiği imtiyazları koruyabilmek için askere müracaat edegeldiler. Beğenmedikleri, aşağıladıkları insanlarla -üstelik hasımlarının elleri kolları devlet marifetiyle bağlanmış olduğu halde bile- baş edebilecek kadar donanımları yoktu yani.
Bütün bunlar tamam. Hepsine eyvallah.
İyi de, bütün bu çapraşık tarihin faturasını, askeri sınırlarına çekmek konusunda en çok çaba harcamış, dolayısıyla hesabı ödemeye en az müstahak olan Başbuğ'un önüne koymanın bir manası var mı? Oturarak işemekten ve başını örtmekten başka hiçbir vasfı olmayan, 'şimdi sıra size geldi' diyerek kışkırtıp durduğunuz kalabalıkların histerilerini tatmin etmek için kurban vermenin bir faturası olmayacak mı?
Defalarca söyledim, tekrarlayayım: Geçmişin hesabı denkleştirilemez. Ancak istikbal hayali olmayanlar geçmişle hesaplaşıp dururlar. Dünya tarihinde, yüzü maziye dönük yol almış bir tek toplum yok. Çünkü böyle imkansız bir projenin şehvetine tiryaki olmuş olanlar yok oldular. 
Eğer gücünüz yetiyorsa, olup bitmiş olanı istismar edip durmak yerine, bize bir istikbal hayali verin. Yapabilir misiniz? Yani, becerebilecek vasıflarınız var mı?