Suriye yolcu uçağının, şüpheli malzeme taşıdığı gerekçesiyle F-16'lar eşliğinde indirilmesi, içeriği kamuoyuna açıklanmayan yeni angajman kuralları konusunda  güçlü bir fikir verdi.
Anlaşılıyor ki angajman kuralları, sadece birlik sevkıyatı ile gövde gösterilerinin yoğunlaştığı karada değil, hava ve denizde de külliyen değişmiştir.
Esenboğa operasyonu bize, yarın söz gelimi Mersin'de  Dışişleri-Deniz Kuvvetleri marifetiyle bir Suriye gemisi durdurulup arama yapılırsa şaşırmamamız gerektiğini anlatıyor.
Yine de Esenboğa operasyonunu, sadece değişen angajman kurallarıyla izah etmek yeterli değil. Türkiye-Suriye ilişkileri gergin bir dönemden geçmese dahi, Ankara'nın girişimi uluslararası hukuka aykırı görünmüyor. Her şeyden önce, sivil havacılığın anayasası olarak kabul edilen 1944 tarihli Şikago Sözleşmesi ve kısa adı AIP olan Havacılık Bilgi Yayını kuralları; tehlikeli madde, patlayıcı madde, silah ve cephane araçları taşımayı sıkı koşullara bağlıyor.

PİL DIŞİŞLERİ'NE BİLDİRİLMEZSE
Örnek olarak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün 13 Ağustos 2012 tarihli kararından söz edeceğim. Karara konu olay ve gerekçesi, meseleyi anlamayı kolaylaştırabilir.
12 Nisan 2011'de Hindistan milliyetli bir kargo uçağı Amsterdam-Esenboğa-Thiruvanathapuram hattında, Esenboğa'ya teknik iniş yapıyor.
Yapılan inceleme sonucunda, kargo şirketinin çalışma ruhsatı iptal ediliyor.
Gerekçe ne? AIP kurallarına göre, tehlikeli madde bildiriminin Dışişleri'ne ve 10 gün önce yapılması gerekirken, eksik bilgilerle Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ne yapılması.
Peki uçakta tehlikeli bulunan madde? Sıkı durun; oksjien tüpü ile lityum pili...
Genel Müdür Bilal Ekşi'nin imzasını taşıyan kararın sonuç bölümü:
'...şirketinin öncelikle Dışişleri Bakanlığı'na yapması gereken başvuruyu, mevzuata aykırı olarak doğru olmayan bilgilerle direkt Genel Müdürlüğümüze yapmış olması ve kamu düzenini tehlikeye sokarak, beyan etmeden uçuşunda tehlikeli madde taşıması nedeniyle Esenboğa Havalimanı'nda gözetim ve yönetim hizmeti vermek üzere sahip olduğu... no'lu çalışma ruhsatının iptal edilmesi...' 

TEHLİKELİ OLMASA BİLE
Barış koşullarında, izinsiz 'oksijen tüpü' için ağır yaptırım uygulama imkanı veren bir mevzuattan söz ediyoruz.
Suriye uçağının, Dışişleri'ne 10 gün öncesinden 'tehlikeli madde' bildirimi yapmadığı anlaşılıyor. Bu bildirimin, malzeme tehlikeli olmadığı için mi yoksa başka nedenlerle mi yapılmadığını bilmiyoruz.
Düğüm noktasını, el konulan malzemenin, uluslararası kurallarda anılan 'tehlikeli madde, patlayıcı madde, silah ve cephane' tanımına girip girmediği oluşturuyor. Moskova ve Şam makamları, yükün silah ve mühimmat olmadığını açıklasalar bile, malzemenin yolcu uçağında taşımaya uygun olduğunun savunulması zor.  
El konulan malzeme, iletişim cihazlarından oluşuyorsa, düğümün çözülmesinde, teknik inceleme kadar, tespitlerin yorumlanma biçimi de belirleyici olacaktır.  
Bu vesileyle; geçtiğimiz yıl ABD'nin ambargo kararı uyarınca, Dışişleri'nin İran'a giderken Türk gümrüklerinde durdurulan TIR'lardaki malzemelere nükleer füze yapımında kullanıldığı şüphesiyle el koyduğunu hatırlatalım. TÜBİTAK'ta yaptırılan incelemede, 'çift kullanım amaçlı' olduğu yönünde rapor çıkınca malzeme İran'a geri gönderilmişti.
Ancak burada çizmeye çalıştığım genel hukuki çerçeve, Ankara-Şam gerginliğine, Moskova'yı da katarak genişleyen krize dar gelecektir.