Hukukta tutuklama bir tedbirdir. Yargılama sonuçlanıp mahkumiyet kesinleşinceye kadar, zanlıyı istisnai ve geçici olarak 'içeride' tutma işlevi görür.

 Öyle bir adalet sistemi düşünün ki, tutuklulukta yasal üst limitin ne olduğu bile net değil. Tatmin edici olmayan bir yoruma göre bu süre 10 yıl. Yani insanlar daha suçlu olup olmadıkları bile kesinleşmeden 10 yıl içeride tutulabiliyor. Öte yandan, en acımasız cinayet ve terör zanlılarının bile davaları 10 yılda tamamlanamıyor. Temel neden, yüksek mahkemenin aşırı iş yükü nedeniyle temyiz dosyalarını yıllarca sonuçlandıramaması. Siyasi istidar ise oportünist bir yaklaşımla bu olguyu yüksek mahkeme üye oluşumunu kendi lehine yeniden yapılandırmak için fırsat kollayan görüntüsünde.

Ülkemizde daha önce böyle bir kesin süre yokken, tutuklu kalma süresine bir üst limit getiren kanun hükmü 1 Ocak itibarıyla yürürlüğe girdi.  Bir yanda, yeni yürürlüğe giren üst limit nedeniyle davaları henüz sonuçlanmadığı için salıverilen acımasız katiller, teröristler. Ve bundan derinden yaralanan kamu vicdanı. Diğer yanda, yeni yürürlüğe giren hükmün muğlaklığı. Devenin 'nerem doğru ki?' demesi gibi, konunun her şeyi tepeden tırnağa sorunlu.

Adli Tıp ve bilirkişilik sistemini bir türlü etkin çalıştıramayan Adalet Bakanlığı. 2 yıllık tutukluluk süresi için 3 yıl gibi anormal uzatma süresi öngören siyasi iktidar. Bazı önemli suçlar için iki kat tutukluluk süresinden tam olarak neyi kastettiği belli olmayan kanun koyucu. Kendi hakimiyet alanını zayıflatmamak için istinaf sistemine yıllarca fiilen engel olmuş Yargıtay. Sonuçta koskoca 10 yılda bir davayı sonuçlandırmaktan aciz bir yargı sistemi... Neresinden tutsak elimizde kalıyor.

TUTUKLULUKTA ÜST LİMİT BENCE 7 YIL
Yargıtay 9. Dairesi, Ergenekon zanlılarının da suçlandığı bazı önemli suçlar için maksimum tutukluluk süresini 10 yıl olarak yorumladı. Ancak buna ilişkin kanun hükmü oldukça muğlak.

CMK m.102, ağır cezalık suçlar için tutuklama süre limitini 2 yıl olarak belirliyor. Ancak bu sürenin gerektiğinde uzatılabileceğini ve uzatma süresinin 3 yılı geçemeyeceğini öngörüyor. Bazıları bu hükmü, 'maksimum tutuklama süresi 3 yıldır' şeklinde yorumluyor. Ama kanunun lafzı çok açık. Böyle bir yorum 'kanunu uygulamak' değil, 'kafasına göre yeni kanun yapmak' olur. Her ne kadar hukuk devleti idealiyle uyuşmasa da 'kanun kanundur! 'Buradaki maksimum sürenin hukuken 5 yıl olduğu çok bariz.

Buna ek olarak CMK m.252, terör ve darbecilik gibi birtakım 'özel' ve önemli suçlar için 'kanunda öngörülen tutuklama süresi iki kat uygulanır' diyor. Bence bu hüküm, m.102'de öngörülen asıl tutuklama süresi olan 2 yılın iki katı olarak yorumlanmalı. 3 yıllık istisnai uzatma süresi bu iki kat hesabında ayrı tutulmalı. Çünkü hüküm, 'tutuklamaya ilişkin sürelere' veya 'tüm tutukluluk sürelerine' atıf yapmıyor. Sadece 'tutukluluk süresine' atıf yapıyor. Bu süre ise net olarak 2 yıl. Zaten temel hak ve özgürlükleri doğrudan sınırlayan bu tür hükümler yorum yoluyla genişletilemez.
Bu durumda bence, söz konusu özel ve istisnai suçlar için bile maksimum tutukluluk süresi 7 yıl (2x2=4+3=7). Adil yargılanma hakkına daha uygun yorum bu. 10 yıl diyen Yargıtay yorumu bence hukuken hatalı. Bu abartılı yorum, durumu iyice vahimleştirip kamuoyu tepkisini körükleyerek, siyasi iktidarı kanun değişikliği yapmaya zorlama taktiği mi bilmiyorum.

Son olarak, AİHM tutuklulukta makul üst limit olarak 4 yılı benimsiyor. Ama böyle bir kesin süre AİHS'de belirtilmiş değil. Bu nedenle mahkemelerin CMK'daki bu süreleri 'peçeleyerek', AİHS'yi kanuna göre öncelikle uygulayıp, maksimum tutukluluk süresini 4 yıl olarak uygulaması ve örneğin tutuklulukta 4 yılını aşan 'Ergenekoncuları' bu yorumla salıvermeleri bence hukuken mümkün olmaz. Ancak tutukluluk süreleri 4 yılı aşanlar, itiraz yoluyla AYM'ye gidip, CMK'nın anılan hükümlerinin adil yargılanma hakkına aykırılığı nedeniyle iptalini sağlayabilirler.