İnsanların çoğunda gözlenmeden gözleme eğilimi olduğuna inanıyorum. Bu eğilime biz Türkçe'de röntgencilik deriz. Röntgencilik felsefecilerin de ilgisini çekmiş bir konu. İnsanın iç dünyasını ve özel hayatını birlikte nasıl paylaştığı ile ilgili sorunlar kümesi içinde en dikkat çekici olanı röntgencilik. Kimsenin görmesini istemediğiniz, yalnız sizin gördüğünüz, gözlediğiniz insanların sizi görmediği bir ortam söz konusu. Neden insan röntgenci olur, neden anahtar deliğine gözünü dayar, neden kulağını duvara? Bizim bir üst kat komşumuz vardı, bardağı duvara dayayıp bizi dinlerdi. Bana kalırsa, kendimizi, iç dünyamızı yeterince gözleyemediğimiz için başkalarının mahrem hayatına göz dikeriz. Batı dillerinde yok ama biz Türkçe'de 'gözleme' ile 'gözetme' arasında ilişkiyi kurabiliyoruz. Yaşamımızı gözetme, kollama, özen gösterme, kol kanat germe gibi... Eğer kendi hayatımızı gözetemiyorsak, gözümüz hep anahtar deliğinde, başkalarının 'neler çevirdiğini' gizlice gözlemenin ardına düşmüşüz demektir.
***
İktidarların bir takım insanları dinlemesi, onlardan haberli olmak istemesi de bundan kaynaklanır. Gözleyerek yaşamak, gardını almış bir yaşam biçimidir. Daima kendinizi bir tehdit altında hissedersiniz. Her tarafınız düşmanla çevrilidir. Dolayısıyla 'Ben sürekli olarak başkalarını gözlemeliyim, neler çeviriyorlar; evlerine kameralar koymam gerekir, telefonlarını dinlemem gerekir' diye düşünürsünüz, olan biteni denetim altına almak istersiniz. Biz Türkçe'de buna 'vaziyete hakim olmak' diyoruz. 'Vaziyete hakim miyiz?' 'Değiliz ağabey, herifler bir iş çeviriyor, ne yaptıklarını anlayamıyoruz.' 'Çevrilen işleri anlamama' diye bir güzellik olduğunu da düşünürüm. Çünkü her şeyi anlamak durumunda değilsiniz. Her şeyi anlayan insanın çok çirkin bir insan olması lazım! Çünkü sırlar yaşama güzellik katar. Yaşamın gizemini kurcalamamak gerek.
***
Her şeyi gören göz kendini görmüyorsa o göz değildir. Eğer insan kendi iç dünyasını izleyebileceği bir göze sahipse başkalarının mahremiyetine saygılı olur. Çünkü benim dostumun mahremiyetine onun 'o' oluşuna saygı duymam gerekir. Dostum bana ne kadar izin verirse onun evine o kadar girmeliyim diye düşünüyorum.
Buradan da insanın üç ayrı yaşam alanı olduğu söylenebilir; birincisi herkese açık, kamusal alandaki yaşamı, diğeri çok az insanla paylaştığı özel yaşamı ve bir de kendi kendisiyle paylaştığı iç dünyası... Bunların hepsinin yapısı birbirinden farklıdır. Atom altı parçacıklarının dünyasıyla, yaşadığımız dünyanın birbirinden farklı olması gibi; birinde Kuantum fiziği diğerinde Newton fiziği kullandığımız gibi, bu üç dünyanın kuralları da birbirinden farklıdır... Bu üç dünyayı da hakkını vererek yaşamak gerekir. 
***
Bu üç dünyada da saygı çok önemli. Bu üç dünyayı sağlıklı yaşadığımızda gözlenme ve gözetlemenin yaşanmayacağını düşünüyorum. Ben sevgilimin tuvalette ne yaptığını merak ediyorsam, bunun nedeni kendimle veya sevgilimle olan ilişkimdedir herhalde. Sağlıklı ilişkide böylesi meraklar 'Ya gel beraber tuvalete gidelim, beraber çiş yapalım, bakalım nasıl çiş-kaka yapıyoruz' şeklinde söylenip izinler alınarak giderilebilir. Eğer, dostum, arkadaşım, sevgilim buna izin vermiyorsa, ona saygım varsa, onun izin verdiği ölçüde merakımı gidermem gerekir. Asıl sorun benim neden böyle edep dışı meraklarım olduğu sorunudur. Belki çok yakın ilişkilerin adabı, kamusal hayatın adabından farklıdır. 'Lütfen, benim ruh evimin şu odalarına girmeyiniz!' uyarılarını ciddiye almam gerekir. İranlı dostlarım kabul etmiyor ama Farsça bir söz olan 'dost', 'du est''ten geliyor, iki tanedir anlamında. Biz bir ağacın iki dalıyız ama iki ayrı dalı. 'Arkadaşım, senin benden sakladığın ne olabilirmiş, biz dost değil miyiz?' Tam tersine dostsak sakladıklarımız olmalıdır.
Sürekli gözlenmek kendi iç dünyamızın gelişimine ket vurur. Gücü elinde tutan yöneticiler, iç dünyalarımızı gözleyemedikleri gibi, kamuya zarar vermekten uzak özel yaşamımızı da gözlememeli. Kameralar güvenlik nedeniyle trafikte, bankalarda, kreşlerde kullanılabilir.