Aklımızın farklı boyutları var. Bir anlamda farklı akıllarımız var. Bunlardan biri eleştiren akıl. Eleştiren aklımıza çok fazla ihtiyaç duyduğumuz bir dönemini yaşıyoruz ülkemizin. Eleştiri bir tanıma, anlama, görüş bildirme, siyasal anlamda daha güzel bir dünyada yaşama çabası içeriyor. Örneğin eleştirirseniz, yazdığımı, yazdığımı sandığımı, kendimi sizin gözünüzle de görmeye çalışabilirim.. Eksikliklerimi, özürlerimi görebilirim. Kendimi tanımam için eleştiriye ihtiyacım var. İnsanlar kendilerini, birbirlerinin eleştiren akıllarıyla tanıyabilirler. Eleştir beni, eleştir de kendimi tanıyayım.
Peki, nasıl eleştireceğim? Neden eleştireceğim?
Eleştirim, bir saldırı, yok etme, ortadan kaldırma amacını taşımayacak. Eleştirel cinayet, yok etmeye yönelik eleştirinin işidir. Değerler kavgasında, yüksek değerleri yaşatmak için girişebilir miyim öldürmeye? 'Bu davranış, bu görüş, şu bakış açısı yanlıştır, ortadan kalkmalıdır' diyebilir miyim? Belki gözdağı vermek için. Belki sarsmak, düşündürmek için karşı tarafı. Yine de, doğramaya, yok etmeye, tahrip etmeye yönelik eleştiri, şiddeti beraberinde getirdiği, 'yaşatma', 'canlı kılma', 'tazeleme' amacını taşımadığı için saygın değildir. Bir öfke patlaması, rahatlama, intikam alma olmamalı eleştiri. Kıskançlıklarımın sonucunda, karşımdaki insanı küçük düşürme, aşağılama niyeti taşıyan kişisel hesaplarıma bağlı olmamalı.
Eleştiren akıl, anlayan aklın yakın dostu olmalı. Anlayan, karşı tarafın gelişmesini, sağlığa kavuşmasını, can bulmasını isteyen eleştiri, yaşatan, yaşatıcı eleştiridir. Özellikle ülkemizde çok sık rastlanan, kimseyi, hiçbir şeyi beğenmeyen sürekli, olumsuz, çözüm önerileri taşımayan yakınmaların eleştiriyle hiç ilgisi yoktur. Bunun yanında, bizde eleştiri korkaklığı da vardır. 'Başımı belaya sokmayayım' kaygısıyla, sesini hiç çıkarmamak, görüşlerini, değerlendirmeleri saklamak, eleştiri adına yaygara koparmak kadar zararlıdır.

ELEŞTİRİ SİLAH OLMAMALIDIR
Bilgi açısından, eleştirerek öğrenmek, eleştirerek öğretmek, tartışarak anlatmak, yanlışlardan arınmaya çalışmak bakımından önemli. Eleştirmek, bilgi araştırmasının enerji kaynağıdır. Yürünen yolun, alternatiflerini sunabilir bize. Alternatifleri bilirsek, yolumuzu, onlar arasında görebilme şansımız artar. Hedefi arayışımız daha kolaylaşır.
Eleştirmek, kültürümüzdeki, bilim ve sanattaki değerlerin zenginleşmesini, canlı kalmasını sağlayabilir. Eleştiri terbiyesinin geliştiği, anlamayı, dinlemeyi; yanlışlarını, özürlerini düzeltmeyi göze alan insanların yaşadığı bir kültür, sağlıklı bir kültürdür.
Eleştiri, öneriler sunmada, deneyim ve birikim aktarmada da önemlidir. Eğitimin temel çatısında bu vardır. Taklitten, sığ düşünceden, kopyacılıktan kurtulmada eleştiri yapabilme, eleştiriden öğrenebilme becerilerine sahip olmak önemlidir.
Eleştiren aklımla yalnızca bilim yapmıyorum, insanları, dünyayı, toplumu, gerçekliği, kendimi tanıyorum. Toplumumuzda eleştiri, aşırı yergiler ve övgülerle kara çalmalarla, torpilli göğe çıkarmalarla yapılıyor. Kendi gücünü göstermek için eleştiriyi bir silah olarak kullanıp, önüne geleni doğrayanlar vardır.
Eleştiri yöneltmeyi, eleştiri dinlemeyi bir gün öğrenecek miyiz? Eleştiriyle yaşamayı başarabilecek miyiz?
Eleştiri diye bir uğraştan, eleştiren akıl diye bir akıldan söz ediliyor; duyan, gören var mı?