İsterseniz siz de 'kükreyebilirsiniz'!

Eyüp Tatlıpınar
etatlipinar@gmail.com

Belgesellerini ilgiyle izlediğimiz aslanlar, insanoğlunun tarih boyunca onlarla kurduğu ilişkiye bakılırsa fazlasıyla simgesel yaratıklardır. Ejderhalar, canavarlar, dinozorlar gibi devasa hayvanatın bulunmadığı bir dünyada doğanın sahip olduğu gücün belki de en büyük temsilcisidirler. Mitolojide, astrolojide, rüyalar aleminde güç, saygı gibi korkulan ve sahip olunmak istenen yetenekler onun imajında cisimleşmiştir. Örneğin rüyanızda aslan tarafından takip ediliyor olmanız başınıza örülmüş bir tuzağın işaretidir. Aslanın saldırısına uğramanız düşmanınıza karşı kaybedeceğiniz anlamına gelir. Ola ki rüyanızda aslan eti yiyorsunuz; dünyada sizden güçlüsü yoktur! Artık başarıya ve makama; valiliğe, hatta günümüze uyarlarsak başbakanlığa hazırsınız demektir. Günümüze uyarlama işini sürdürürsek, insanoğlunun doğa karşısındaki mutlak galibiyetini ilan edişini, en büyük güce ulaştığı zamanı da aslanlar üzerinden okuyabiliriz. Söz konusu zaman son elli yılı işaret ediyor; zira insanoğlu son elli yılda Afrika'daki aslanların yüzde 90'ını yok etmeyi başarmış! Günümüzde doğal ortamında yaşayan kaplan sayısı, hayvanat bahçesinde yaşayanların sayısından hiç de fazla sayılmaz. Yine son 50 yılda çitaların yüzde 75'i yok olmuş, doğal ortamlardaki nüfusu 10 binin altına düşmüş...

KAMPANYAYA KATILIN NESİLLERİ TÜKENMESİN
Bu veriler belgesel yayıncısı National Geographic'ten. Geçen yıl ilki düzenlenen 'Büyük Kediler Haftası' adlı konsept gösterimin ikincisi bu hafta yapılıyor. Büyük kedilerin dünyalarının, davranışlarının, haklarındaki istatistiki bilgilerin anlatıldığı belgeseller hafta boyunca her akşam televizyonda gösteriliyor. Son iki günde, yani bugün ve yarın akşam saat 19:00 - 20:00 arasında, Digiturk 185. kanaldan yayın yapan National Geographic'te, 'Kedi Savaşları: Aslan Çitaya Karşı' ile 'Aslanların Savaş Alanı' bölümlerini izleyebilirsiniz.
Aslında bir haftalık bu konsept gösterim daha büyük bir kampanya projesinin parçası. Büyük kedilerin bahsettiğimiz kritik durumunu göz önünde bulunduran National Geographic Society'nin, insanları 'kükremeye' davet ettiği bir kampanya... Eğitim, teşvik tedbirleri, sahada koruma gibi projeleri ve küresel ölçekte bilinçlendirme çalışmalarını destekleyen 'Büyük Kediler Girişimi' adlı kampanyaya katkıda bulunmak için, www.causeanuproar.org adresi üzerinden uygun bulduğunuz miktarda maddi destek sunabiliyorsunuz. 'Son Aslanlar' adlı belgeselin hazırlayıcısı Dereck Joubert, 'Söz konusu büyük kedilerse artık vaktimiz kalmadı' diyor; 'Öyle bir çıkmazdalar ki eğer bugün tereddüt edersek nesillerinin tükenmesinden biz sorumlu olacağız. Eğer aksiyona geçmek için son bir fırsat kaldıysa, o zaman bu zamandır.' Girişimin birincil hedefi, 2015 itibarıyla aslan nüfusunun, neslini sürdürebilecek değerlere ulaşmasını sağlamak.

'Türkiye'de de yaşıyor olmalı'
Büyük kedilerin, yaşadığı alan bakımından en yaygın türü 'pars' da denilen leopar. Afrika'dan Güneydoğu Asya'ya kadar epey geniş bir yaşam alanı var. Türkiye'de de konuyla ilgili haberlerde, yazılarda Anadolu Parsı'ndan söz edildiğini duyarız. Yakın zamanlara kadar da görüldüğünü... 1984'e kadar Güneydoğu'daki görülme sıklığına, varlığının en azından yakın zamanlara kadar sürdüğünün kanıtı olarak bakılabilir. O tarihten sonraysa 2001'de Şırnak'ta biri Güçlükonak'ta diğeri Uludere'de olmak üzere iki kez görüldüğü söyleniyor.
Doğa Derneği'nin etobur türleri araştırma konusundaki sorumlusu Dr. Eray Çağlayan, akademik hayatını halen Oxford Üniversitesi zooloji bölümünde sürdüren bir biyolog. Kendisi 2000'lerin başlarında Güneydoğu'da Anadolu Parsı'nın izlerini aramış. Ne yazık ki bölgedeki olumsuz koşullar nedeniyle çalışma yeterince sağlıklı ve düzenli yürüyememiş. Çağlayan şöyle anlatıyor;
'Bu türün Türkiye'de hala yaşıyor olması gerektiğini ilk kez 14 yıl önce açıkladım. Ne yazık ki, o zamanlar pek çok kişi 'Türkiye'de leopar yok olmuştur ya da yok olmak üzeredir, korunması için bir şey yapılamaz' görüşündeydi.
Bu şekilde düşünenlerin ortak noktası, bırakın leoparı, hiçbir büyük etoburu yakından tanımıyor ve bu konuda ciddi bir bilimsel çalışma gerçekleştirmemiş olmalarıydı. Bu kişilerden bazılarının şimdi Türkiye'de kalan son leoparları aramasını tebessümle karşılıyorum'
Dr. Eray Çağlayan, 2000 yılından beri Çevre ve Orman Bakanlığı, çalışma arkadaşları ve yerel ilgililerle birlikte Türkiye'de son kalan leoparları arıyor. Bu çalışmaların birini leopar ve kaplan uzmanı arkadaşı Dr. Victor Lukarevsky ile 2004 yılında Toroslar'da yürütmüş. Tam da o günlerde Gürcistan'daki NACRES adlı doğa koruma kuruluşundan aldıkları e-posta, uzun yıllar önce tükendiği varsayılan leoparın fotoğrafının çekildiğini müjdelemiş. Kısa süre sonra BBC, 25 Mayıs 2004'te haberi dünyaya duyurmuş.  Çağlayan fotoğrafı çekilen ve NACRES'teki araştırmacıların, 'Noah' adını verdikleri leoparı şöyle anlatıyor: 'Bölgede en son 1954 yılında görülen leoparların varlığı bundan tam 50 yıl sonra hala devam ediyordu. Bundan kısa bir süre önce Gürcistan'da gerçekleşen Kafkasya bölgesindeki leoparların korunması için neler yapılması gerektiğini tartıştığımız bir toplantıda NACRES'teki araştırmacı meslektaşım, Noah'dan artık haber alamadıklarını, son bir kaç yıldır izine rastlanmadığı bilgisini verdi. Noah'a ne olduğunu belki asla öğrenemeyeceğiz. Ana popülasyonunun İran'da olduğu leoparların, Kafkasya bölgesinde korunması için çabalarımızsa devam edecek. Günümüzde Türkiye'de yerleşik bir leopar popülasyonu var ve bu popülasyon, Kafkasya Bölgesi'ndeki popülasyonun bir parçası.'

BÜYÜK KEDİLER HAKKINDA
Büyük kediler türleri bakımından sekiz kategoride ele alınıyorlar; Aslan, dumanlı pars, jaguar, kar leoparı, puma, leopar, kaplan ve çita. National Geographic Society'nin bazı verilerini aktaralım...

Aslan (Panthera leo)
- Büyük aile toplulukları şeklinde tüm Afrika ve Asya'da yaşayan tek büyük kedi türü..
- Tahmini nüfus; doğal yaşamda 20-30 bin, hayvanat bahçesinde 1,888.

Dumanlı Pars (Neofelis nebulosa)
- Erkeği 23 kilo civarında. Büyük kedilerin en küçüğü. Güneydoğu Asya ormanlarında, yerde ve ağaçlarda avlanıyor.
- Tahmini nüfus; doğal yaşamda 10 bin, hayvanat bahçesinde 222.

Kar Leoparı (Panthera uncia)
- Evi, Orta Asya'daki sıradağlar.
- Tahmini nüfus; doğal yaşamda 4 bin-6 bin 500, hayvanat bahçesinde 414.

Puma  (Puma concolor)
- Puma, dağ aslanı, panter: Kanada'dan Şili'nin tepelerine kadar birçok yerde isimleri farklı.
- Tahmini nüfus; doğal yaşamda 30 bin, hayvanat bahçesinde 397.

Leopar  (Panthera pardus)
- Afrika'dan Güneydoğu Asya'ya kadar yayılan büyük kedilerin en yaygını.
- Tahmini nüfus; doğal yaşam için güvenilir data yok, hayvanat bahçesinde 853.

Kaplan  (Panthera tigris)
- En büyük kedi.
- Tahmini nüfus; doğal yaşamda 4 binden az,hayvanat bahçesinde 1,660.

Jaguar  (Panthera onca)
- Orta ve Güney Amerika'nın en kuvvetli yırtıcısı.
- Tahmini nüfus; doğal yaşamda en az 10 bin, hayvanat bahçesinde 365. 

Çita  (Acinonyx jubatus)
- En hızlı memeli hayvan. Afrika ve İran'da yaşıyor.
- Tahmini nüfus; doğada 7-10 bin, hayvanat bahçesinde 1,015.