Türkiye’de toplam 19 bin 150 işyeri engelli istihdam etmek zorunda. Fakat buna rağmen istihdam edilen engelli sayısı yalnızca 94 bin 355. Yani 26 bin 134 engelli kontenjanı ne yazık ki doldurulamamış durumda.

İş Kanunu uyarınca 50 ve daha fazla çalışanı bulunan özel sektör işyerlerinde çalışan sayısının yüzde 3’ü oranında engelli istihdam edilmesi gerekiyor. Yani 100 işçisi olan bir özel sektör işyerinin 3 engelliyi çalıştırma zorunluluğu var. Kamu işyerlerinde ise yüzde 4 engelli ve yüzde 2 eski hükümlü veya Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul sayılmayacak şekilde yaralananları istihdam etme zorunluluğu bulunuyor. İşyerlerinin işçi sayısı hesaplanırken aynı il içerisinde ve aynı işverene bağlı işyerlerinin işçi sayısı birlikte değerlendiriliyor. Örneğin Ankara ilinde 20 tane şubesi bulunan bir bankanın engelli istihdam etme yükümlülüğü bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı düşünülerek hesaplanıyor.

İŞKUR ÜZERİNDEN İŞE ALINMALI

İşverenlerin çalıştırmak zorunda oldukları engellileri İŞKUR üzerinden temin etmeleri gerekiyor. Bu şekilde istihdam etme zorunluluğu bulunan engelliler için teşvik mekanizması işliyor. İŞKUR üzerinden işverenlerin işyerlerine çalışmak için gönderilen engelliler için ödenen sigorta priminin işveren hissesinin tamamı Hazine tarafından karşılanıyor. Yani işverenler çalıştırmak zorunda oldukları engelliler için sigorta primi ödemiyor. İşverenler kontenjan dahilinde çalıştırdıkları engellilere yalnızca ücret ödemek durumunda.

'FAZLASINI' İSTİHDAM EDENE TEŞVİK

Ayrıca engelli istihdam etmek zorunda olmayan veya daha fazlasını istihdam eden işyerlerine de aynı teşvik uygulanıyor. İŞKUR verilerine göre Türkiye’de 19 bin 150 işyerinin engelli istihdam etme zorunluluğu var. Bu işyerlerinde toplamda 120 bin 489 engellinin istihdam edilmesi zorunluluğu bulunuyor. Fakat engelli istihdamı zorunluluğu kapsamında istihdam edilen engelli sayısı yalnızca 94 bin 355. Yani 26 bin 134 engelli kontenjanı ne yazık ki doldurulamamış durumda.

En başarılısı Bartın en kötü il Ardahan

İŞKUR’un verilerine il bazında bakıldığında engelli istihdamı konusunda en başarılı ilin Bartın olduğu görülüyor. Bartın’da istihdam edilmesi gereken engelli sayısı 255 iken istihdam edilen engelli sayısı 245. Yani engelli kontenjanlarının yüzde 96’sı doldurulmuş. Kayseri, Erzincan, Sivas, Mardin, Konya, Bolu, Kırıkkale, Aksaray, Bitlis gibi illerde engelli kontenjanlarının yüzde 90 ve daha fazlasının doldurulduğu iller. En kötü il ise Ardahan. Ardahan’da kontenjan kapsamında 13 engellinin istihdam edilmesi gerekiyorken yalnızca 3 kişi istihdam ediliyor.

Daha kapsamlı bir politikaya ihtiyaç var

Engellileri zorla istihdam ettirmek yerine, mesleki becerilerini geliştirmek, işyerlerini engelliler için uygun hale getirmek daha işlevsel bir yöntem olacaktır. Bugün uygulanan kontenjan yöntemi engellilerin istihdam sorununu çözmediği gibi işverenleri de kötü niyetli uygulamalara itiyor. Pek çok işveren istihdam etmek zorunda olduğu engellilere aydan aya ücretlerini ödüyor ve "İşyerine gelme" diyor. Çünkü işyerleri engelli istihdamına uygun değil. Bu nedenle engelli istihdamını daha kapsamlı ele alacak ve çözüm getirecek bir politikaya ihtiyaç var.