Yer altında çalışan madenciden sağlık personeline, demir-çelik işçisinden gazetecilere kadar birçok meslekte yıpranma hakkı veriliyor. Yıpranma hakkıyla hem ek prim günü hem de erken emeklilik kazanılıyor.
Bazı mesleklerin çalışma koşulları çok ağır. Bu meslekler yıllar geçtikçe insanın bedeninden de ömründen de götürüyor. Yer altında çalışan madenci, gece gündüz nöbet tutan sağlık çalışanı, yüksek ısı altında çalışan demir-çelik işçisi ya da çatışma bölgelerinde görev yapan basın mensubu. İşte sosyal güvenlik sistemindeki "fiili hizmet süresi zammı", kamuoyunda bilinen adıyla "yıpranma hakkı" tam da bu nedenle bu mesleklerde çalışanlar için uygulanıyor.

İki avantajı var

Yıpranmanın emeklilikte iki faydası var. Birincisi, çalışılan her yıl için sigortalının prim gününe ilave süre eklenmesi. İkincisi ise belirli sınırlar dahilinde emeklilik yaşından indirim yapılması. Örneğin sağlık çalışanlarına fiili hizmet süresi zammı kapsamında her 360 günlük çalışma karşılığı 60 gün ilave süre veriliyor. Yani sağlık çalışanı her 360 günlük çalışması karşılığında 360 değil 420 prim günü kazanıyor. Demir ve çelik fabrikasında çalışan işçiye her 360 gün için 90, yer altında çalışan işçiye ise 180 gün ekleniyor. Dolayısıyla demir çelik fabrikasındaki işçi için bir yıllık çalışma bir yıl üç ay, yer altında çalışan işçi için ise bir buçuk yıl prim anlamına geliyor.

Yaş geri çekiliyor

Yıpranmanın ikinci avantajı ise emeklilik yaşının öne çekilmesi. Yıpranma kapsamındaki kişilerin yıpranmalı gün sayılarının bir bölümü emeklilik yaşından düşülüyor. Örneğin yer altında çalışan madencilerin yıpranmalı günlerinin tamamı emeklilik yaşından düşülürken sağlık çalışanları ve gazeteciler için yıpranmalı günlerin yarısı 3 yılı geçmemek üzere emeklilik yaşından düşülüyor.

Önemli olan iş

Yıpranmadan yararlanabilmek için yıpranmalı mesleklerde fiilen çalışmak gerekiyor. Yani yalnızca demir – çelik fabrikasında çalışmak yıpranma için yeterli değil. Yüksek ısı altında çalışan ve demir çelik üreten işçi yıpranmadan yararlanırken demir – çelik fabrikasının muhasebe biriminde çalışan işçi yıpranma hakkından yararlanamıyor. Yıpranma hakkından yararlanabilmek için işin fiilen yapılması şart. Dolayısıyla yıllık ya da ücretsiz izindeki bir çalışan için yıpranma söz konusu olmuyor. Örneğin haftada 6 gün çalışılan bir işyerinde çalışan bir işçi için SGK'ya 26 günlük yıpranmalı bildirimde bulunuluyor. 4 günlük hafta tatili için yıpranma bildiriminde bulunulmuyor. Yalnızca madenciler için bu şart aranmıyor.

Ne kadar fayda sağlıyor?

Örneğin 15 yıldır yer altında çalışan bir işçi, yıpranma kapsamında her 360 gün için 180 gün kazandığı ve bu sürenin tamamı emeklilik yaşından indirildiği için 15 yıllık çalışması karşılığı 2.700 gün yıpranma ile 5.400 değil 8.100 prim günü kazanıyor. Ayrıca 7,5 yıl daha erken emekli olabiliyor. Bir basın mensubu ise 10 yıllık çalışması karşılığı 900 gün daha fazla prim kazanıyor ve 450 gün daha erken emekli olabiliyor.

Üst sınırlar var

Madenciler için her 360 güne karşılık 180 gün prim günü artışında üst sınır yok. Ancak itfaiyeci, basın mensubu, sağlık çalışanı için yıpranma ile eklenecek gün sayısı 5 yılı geçemiyor. Ayrıca madenciler için fiili hizmet süresi zammının tamamı bir üst
sınır olmaksızın emeklilik yaşından indirilirken itfaiyeci, basın mensubu ve sağlık çalışanın fiili hizmet süresi zammının yarısı 3 yılı geçmemek üzere emeklilik yaşından indiriliyor. Ayrıca emeklilik yaşının öne çekilmesinden faydalanabilmek için madencilerin en az 5 yıl, sağlık çalışanı, basın mensubu, itfaiyecinin ise en az 10 yıl bu mesleklerde çalışması gerekiyor.