Cumhuriyetin ilk dönemlerinde üniversite denilebilecek yerler tek elin parmaklarıyla sayılırdı. Bu durum üniversite eğitimini dar bir elit zümreye ait bir imtiyaza dönüştürüyor; sınıfsal ve politik bir ayrışmayı da bir tür kültürel tekeli de yeniden üretiyordu. Demokrat Parti'nin ODTÜ, KTÜ, Atatürk Üniversitesi, Ege Üniversitesi gibi birçok üniversiteyi açması bu durumu değiştirmek, üniversite eğitimini geniş halk kesimlerine açmak için önemli bir adım olmuştu.

Sonrasındaki hükümetler de dünyadaki genel eğilime uygun olarak üniversite eğitimini kitleselleştirmeye, üniversite sayısını artırmaya çalıştı. Ama bu konuda kuşkusuz en büyük atılım AK Parti döneminde gerçekleştirildi. Üniversite sayısının hayal bile edilemeyecek oranda artması eğitimde fırsat eşitliğini sağlayan, yükseköğretimin sınıfsal ve kültürel bir kastın dışına çıkmasını beraberinde getiren bir sosyal adaletin sağlanmasına katkı verdi. Öte yandan yeni kurulan üniversitelerin bir kısmında hem akademik niteliğe hem de mezuniyet sonrası işgücü piyasasının durumuna dair tartışmalar da açtı.

Türkiye'de son yıllarda nicelik itibarıyla yükseköğretime dair rakamların ilerlemesi üniversite sayısı ve öğrenci sayısı ile de kısıtlı değil. Öğretim elemanı sayısında da kişi başına düşen akademisyen sayısında da akademik yayınların sayısında da önemli gelişmeler var. İşte bu noktada artık bir sonraki aşamaya geçip nicelik meselesinin yanında nitelik meselesini tartışmanın da zamanı geliyor.

Akademik nitelik bakımından seviyemizi tartışmamızı gerektiren konulara dair başlıkların sayısı epey fazla; bunları bir köşe yazısına sığdırmak da zor. O nedenle birkaç önemli başlığa değinebileceğim.

Bunların başında akademisyenlerin üzerindeki ders yükünden kaynaklanan ve bunun araştırmayı ve akademik üretimi engelleyen yönü karşımıza çıkıyor. Bu soruna bir de akademik yayın sayısındaki artışa rağmen akademik yayınlardaki nitelik ve özgünlük meselesi de ekleniyor. Bu sorunun önemli bir yanı akademik yükselmeler ve akademik teşvikle alakalı bir nicelik meselesinden kaynaklanıyor.

Benzer bir şekilde akademik etiğe dair meseleler de maalesef büyük bir sorun yumağı olarak karşımızda duruyor ve teknolojinin ilerlemesi buradaki meseleleri daha da çetrefilli bir hâle getiriyor. Bu sorunla ilgili disiplin ve cezalandırma yöntemlerinin uygulanmasına dair de sorunlar diğer yandan devam ediyor.

Akademik üretime ve akademik yayınlara dair bir önemli soruna özellikle de sosyal bilimlerde rastlanıyor. Sosyal bilimler tabiatı gereği politik olduğu için uluslararası indekslerde yer alan dergilerde yayınların yer bulabilmesi için küresel sistemin hâkim siyasal ve kültürel söylemin onayını almasını gerektiren yayınlar olması gerekiyor. Yani 1915'e "soykırım"; PKK'ya "Kürt savaşçılar" veya Erdoğan'a "otoriter" demeyen veya ilgisiz görünen konuları buraya bağlamayan; Türk ve İslam karşıtı göndermeler yapmayan yayınlar kabul alamıyor. Bu durumda çok büyük oranda yalnız o egemen emperyalist dile teslim olanların yayınları kabul alıyor ve bu bir vesayet biçimi olarak karşımızda duruyor.

Aynı şekilde de üniversitelerdeki idari personelin akademik personele ve öğrencilere yönelik tavırları; hâl ve hareketleri de ciddi bir mesele olarak devam ediyor. Unutulmamalı: Bir üniversitenin kalitesi o üniversitedeki idari personelin akademik personel karşısındaki hakimiyeti ile ters orantılıdır.

Sorunların yanında imkânlar da bulunuyor. Türkiye artık yabancı öğrencilerin tercih ettiği bir cazibe merkezine dönüşüyor. Üstelik bu sanıldığı gibi devlet üniversiteleri ile ilgili değil önemli oranda vakıf üniversiteleri ile ilgili bir durum. Yani on binlerce uluslararası öğrenci Türkiye'ye önemli miktarlarda maddi bedel ödeyerek geliyor. Bu, Türkiye için önemli bir ekonomik imkân olduğu gibi aynı zamanda da politik ve kültürel bir imkân durumunda. Zira Türkiye mezunu öğrenciler Türkiye için bir yumuşak güç olma potansiyelini taşıyor. Bugün dünya liderlerinin yaklaşık yarıya yakını ABD veya İngiltere'de eğitim aldığı ve bunun ABD ve İngiltere hegemonyası için ne kadar önemli olduğu düşünüldüğünde bu potansiyel üzerine bir strateji ihtiyacı ortaya çıkıyor.

Neticede Türk Yükseköğretimi önemli aşamalar kaydettiği gibi geldiği noktada artık yeni meydan okumalarla da karşı karşıya.