Bu yıl da yüzyıllardır olduğu gibi 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece Hızır denizden, İlyas karadan gelecek ve iki kardeş peygamber buluşacak. Belki, o sırada sizin de evinize, bahçenize uğrayacak. İnanış bu ya… Dileğinizi yazıp gül dalına asın o gece, sabah da erkenden suya bırakın. Bu herkesin bildiği bir Hıdrellez âdeti; peki ya bilmedikleriniz? İşte Anadolu’da ve komşu coğrafyalardaki Hıdrellez kutlamaları…

Her yıl olduğu gibi bu yıl da, 5 Mayıs gecesi başlayıp 6 Mayıs günü de devam edecek olan ‘Hıdrellez’ şenlikleri, tüm Anadolu’da ve Türk dünyasında kutlanacak. Kökleri çok eskiye dayanan bu şenlik, eski halklardan günümüze uzanan bir bahar karşılaması aslında… Türkler’in İslamiyet’i kabulünden çok önceleri de kutlanan bir halk bayramı… Sadece eğlence değil, yeme-içme kültürü açısından da önemli olan bu şenlik, Türkler İslam dinine geçtikten sonra da bazı İslami motiflere bürünerek varlığını sürdürmüş. 

İKİ KARDEŞİN BULUŞMASI
Hıdrellez’de en geleneksel kutlama, geceden hazırlanıp gül dalına (ya da yeşil bir dala) asılan dilek kâğıtlarının sabah denize ya da akan suya bırakılmasıdır. Türk dünyasında yaz mevsiminin başladığı gün kabul edilen 6 Mayıs, Hıdrellez günüdür. (Rumi takvimde, 6 Mayıs’tan 8 Kasım’a kadar yaz günleri ‘Hızır’; kalan diğer günler de kış günleri ‘Kasım’ olarak bilinirdi. ‘Hızır’ günleri, ‘yeşeren gün’ anlamına gelen ‘Rûz-ı Hızır’ olarak da isimlendirilirdi.) 
Sonraki dönemlerde, 6 Mayıs’ta bir araya gelen ve ölümsüz kabul edilen Hızır ve İlyas peygamberlerle ilişkilendirilecek ve Hızır-İlyas adını alacaktır. Bu isim halk ağzında zamanla ‘Hıdrellez’e dönüşecektir. Bu özel gün en bilindik haliyle Hızır ve İlyas adındaki iki kardeşin buluşma günü olarak benimsenir. Hızır denizlerde yaşar, İlyas ise karada… 6 Mayıs günü Hızır denizden gelir ve kardeşi İlyas’la buluşur. Hızır, kendisini bekleyen insanlara şans, iyilik, şifa ve bolluk-bereket getirir. Aynı şekilde bastığı ya da dokunduğu otlara, bitkilere, ağaçlara da… Çünkü Hıdrellez geleneği, karada yaşayan İlyas’tan çok, denizlerin piri Hızır ile bütünleşmiştir.

HIZIR, DARDAN KURTARIR
Hızır, nebi (peygamber) ve veli (gönül gözüyle gören) bir kişiliktir. İnsanlara yardıma yetişen, dünyaya bolluk, bereket, şifa dağıtan mübarek bir şahsiyet olarak benimsenmiştir. Hızır’ın görünmez olduğuna, her an her yerde olabileceğine; ne zaman birisinin başı sıkışsa ve acilen yardıma ihtiyaç duysa yetişip o kişiye el uzatacağına inanılır. Hatta kızların bahtını, kısmetini de açar. Bundandır ki “Hızır gibi yetişmek” deyimi dilimize yerleşmiştir. Dahası “Hızır eli değmiş”, “Hızır uğramış” sözleri de halk ağzında çok kullanılmaktadır.

ANADOLU’DA HIDRELLEZ
Araştırmacı Deniz Gezgin’in derlemesinden öğrendiğime göre, Anadolu’nun hemen her yerinde birbirinden renkli Hıdrellez gelenekleri var. Kutlamalar öncelikle bereket duaları, şifa, kısmet, bolluk ve huzur dilekleri çerçevesinde gelişiyor. Hıdrellez öncesinde evlerde bahar temizlikleri yapılıyor, şifalı otlardan yöresel yemekler pişiriliyor. Çünkü Hıdrellez günü hiçbir iş yapılmıyor. Sadece sabah erkenden kalkılıp banyo yapılıyor, temiz kıyafetler giyiliyor ve açık havaya, kırlara çıkılıyor. Özellikle de su kenarlarına gidilip piknik yapılıyor. Kutsal kabul edilen bu günde, yemeklerin biri ya da birileri tarafından çalınarak yenmesi de hoş karşılanıyor. 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece, bereket yağdığına, tıpkı ‘Kadir Gecesi’nde olduğu gibi ‘suların uyuyup ağaçların secde ettiğine’ inanılıyor. O gece dileklerin yazıldığı kâğıtlar gül ağaçlarının dallarına asılıyor. Taşlardan ya da çerden çöpten ev, beşik gibi istenen, dilenen şeylerin maketleri yapılıp gül fidanının dibine bırakılıyor. Çünkü o gece Hızır’ın geleceğine, herkesin dileğini gerçekleştireceğine inanılıyor. Hızır geldiğinde atının karnı doysun diye, kapı önlerine arpa buğday serpiliyor. Karınca yuvalarından alınan topraklar bereket olsun diye, bir yıl boyunca saklanmak üzere cüzdanlara konuluyor. Ertesi sabah da gül dalından alınan dilekler, çok erken saatlerde ya denize ya da akan suya bırakılıyor. Hızır’a ulaşsın da daha çabuk gerçekleşsin diye…  

MAYA TUTARSA GELMİŞTİR
Bazı yörelerde Hıdrellez gecesi ateş yakılır ve ateşin üzerinden atlarken bir dilek tutulur. Türk mitolojisinde ateşin kutsiyeti vardır ve insanları kötü ruhlardan koruduğuna inanılır. Bu inanış zaman içinde Hızır’la bütünleşmiştir. Hızır baharla, sıcakla ve güneşle de ilişkilidir. Balıkesir’in ilçelerinde ise 6 Mayıs sabahı bitkilerin yapraklarından çiğ damlaları toplanır. Bu çiğin bir kısmı süte, bir kısmı da hamura karıştırılarak mayalanır. Eğer maya tutarsa, Hızır oraya uğramış sayılır; bu da bütün bir yılın bolluk içinde geçeceğine işarettir.

RÜYADA EŞİNİ GÖR
Aydın ve Manisa’da 5 Mayıs gecesi delikanlıların özel yapılmış tuzlu çörekten yiyip yattıklarında, o gece rüyalarında evlenecekleri kızı göreceklerine inanılır. Genç kızlar ise tuzlu çöreğin yarısını yer, kalan yarısını da dam ya da duvar üstüne bırakırlar. Kargalar çöreği hangi evin damına taşırsa, genç kız o eve gelin gidecek demektir. Kargalar çöreği uzaklara götürürse, kısmet gurbette demektir. Kütahya’da bereket çağrısı olarak Hıdrellez gecesi evlerin etrafına gizlice haşhaş serpilir.

EKMEĞİ PARÇALAMA
Hıdrellez günü sofraya önceden pişirilmiş bir ekmek bütün halde konulur. Bu ekmek asla parçalanmaz ki, ailenin birliği o yıl da baki olsun... Seher vakti bir akarsu kenarında çamurdan ev maketi yapılarak içine buğday konulursa, o yıl tarlalarda mahsulün bol olacağına inanılır.  
Hıdrellez günü çocuklara şifa olması için soğan suyunda kaynatılmış yumurta yedirilir. Yayıklar, yeşil dallar ve yapraklarla süslenir ki, yıl boyunca iyi ürün yapsınlar. 

HIRİSTİYANLAR DA KUTLAR
Bazı yörelerde de Hızır haftasında üç gün boyunca oruç tutulur ve iftara doğru kesilen kurbanların etleri fakirlere dağıtılır. Orucun son günü ise tuzlu çörek pişirilip dağıtılır. Komşular da birbirlerini ziyaret edip ‘Hızır lokması’ ikram ederler. 
Makedonya Türkleri ise un, arpa ve buğday ambarlarına bereket taşı koyarlarmış. Azerbaycan’da ‘Hıdır-Nebi’ adıyla kutlanan bu bayram için, hazırlıklara şubat ayından başlanırmış. Hıdır-Nebi günlerinde de, bütün evlerde mutlaka et ve pilav pişirilirmiş. Bu güne özel yeşertilmiş buğdaydan ‘semeni’ adında bir de tatlı yapılırmış. Hıristiyan Türk Gagavuzlar da bugün kurban keserlermiş. Rahip tarafından kurbanın dili tuzlanır ve hayvanın iki boynuzunun arasına iki tane mum yerleştirilip yakılırmış. Kurban edilen kuzunun kanı herkesin alnına sürülür ve kuzu eti parçalanmadan bütün olarak pişirilirmiş. Daha sonra da pişen etler, kilise avlusunda haç damgalı buğday ekmeğiyle beraber fakirlere dağıtılırmış. 
6 Mayıs tarihi, Hıristiyanlarca da kutsal kabul edilir. Ortodokslarda ‘Aya Yorgi’, Katoliklerde ise ‘Aziz Georgius’ (Süryanilerde ‘Cercis’) günü olarak kutlanır. ‘Aya Yorgi’nin lakabı da tıpkı Hızır’ınki gibi ‘Yeşil’dir. Buradan da anlaşılacağı üzere, aynı ya da komşu topraklar üzerinde yeşermiş farklı inanışlar ve kutsallar, çoğu zaman ortak bir kültürü yaratan zenginliğin de kaynağıdırlar.