(15 Temmuz günü Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türkiye-Kazakistan Üniversitesi'nin düzenlediği söyleşide Kazakistan Büyükelçimiz Ufuk Ekici'nin sorusu üzerine)

1

Malumunuz; ne zaman FETO ve/veya benzer yapılardan söz edilse en çok tekrarlananlardan biri "insan aklını başkasına nasıl satar..." cümlesidir.

Bu kadarla da yetinilmez; "hele o kişi eğitim (seküler) görmüş birisiyse, matematik, fizik, kimya, biyoloji okumuşsa, deney nedir biliyorsa, sebep-sonuç ilişkilerinden haberdar ise..." bu şaşkınlık daha da büyür, anlayamama hali daha da rahatsız edici bir boyuta ulaşır.

2

Önce bir meseleyi tavzih edelim.

Din, özellikle İslam dini aklı dışlamaz. Hatta sık sık 'akletmez misiniz?' diye biz insanları uyarır.

Lakin, din sadece akıldan ibaret değildir. Din 'akılcı' olamaz.

Hatta, dine asıl din (inanılan şey) vasfını kazandıran akıldan aşkın olan tarafıdır.

Sadece İslam'da değil, kadim anlatımların neredeyse tamamında varlık tasavvuru söz konusu olduğunda aşkın olana bir atıf, bir sığınma vardır.

Dinlerin, kadim öğretilerin, felsefenin, modern bilimin, fark etmez, hangisinin 'aklınızı kullanın' diskuruyla karşılaşırsak biz tercihle karşı karşıyayız demektir.

3

Tercihin söz konusu olduğu alanda karşımıza 'özgürlük' kavramı çıkar.

Ancak özgür kişinin aklını kullanması söz konusudur. Bu bağlamda akıl= özgürlük denklemini kurabiliriz.

Böyle olunca; önce, mutlak özgürlük, dolayısıyla saf akıl mümkün müdür? sorusuna cevap aranmalıdır.

Mutlak özgürlük; varoluşsal olarak kendine yetme, hiçbir şeye bağımlı/bağlantılı olmama halidir.

Bütün semavi dinlerde ve kadim öğretilerde insan varoluşsal olarak, kendinden aşkın, kendi kendine yeten, var olabilmek için başkaya ihtiyacı olmayan aşkın bir varlık/tanrı/ilah/Allah inancına sahiptir.

Ne var ki; modern dönemlerde kimi teoriler insanın varoluşunu sebep-sonuç ilişkisine, yani tabiata bağlarlar.

Bu açıdan tabiatta var olan, sebep-sonuç ilişkisine tabi herkes/her şey başkaya bir bağlantısı olmadığı için özgürdür.

Oysa, her şeye sınırsız özgürlük tanırsak (zaman, yer, kuvvetler) ortaya çıkacak şey karmaşadan, kaostan başka bir şey değildir.

Öyleyse, varoluş kadar, var olanlar arası düzen de hayati öneme sahiptir.

Öte yandan mutlak determine edilmiş/varlığı sebep-sonuç ilişkisine bağlanmış insan 'trajik' (mahkûm) bir insandır.

Malumunuz Hristiyanlık ilk günah algısı ve vaftizle bu mahkumluktan kurtulmaya çalışır.

İslam ise hassaten miraç hadisesiyle insanı mahkûm ve mazlum olmaktan kurtarır.

Miraç hadisesinin bize gösterdiği; Tanrının insanı muhatap aldığıdır, muhataplığın karşılığı ise teklifte bulunmaktır.

Devam edecek...