1

Belli ki, 16 Nisan’la beraber hissedilebilir, gözlenebilir ve ölçülebilir bir değişim yaşayacağız.

Burada önemli olan, üzerinde düşünülmesi ve tartışılması gereken; değişimin istikameti hangi yönde olacaktır?

2

Şu veya bu seviyede, İbn-i Haldun okuyucuları bilirler ki; İbn-i Haldun’un ana öğretisi ‘umran ilmi’dir.

Umran ilminin esası ise ‘kanunilik’ prensibidir.

Yani; tabiatta olduğu gibi, içtimai hayatta kanunlara bağlıdır.

Nasıl ki; ‘su deniz seviyesinde 1 atmosfer basınç altında 100 derecede kaynar’ ilkesi her tekrarda aynen işliyorsa, sosyal olaylarda aynı sebep-sonuç ilişkisine bağlı olarak meydana gelirler.

Fakat aynı İbn-i Haldun, öte taraftan da değişimin kaçınılmaz olduğundan bahseder. (Kimi İbn-i Haldun okuyucularının dediği gibi bunun bir çelişki olup olmadığı ayrı bir mevzu)

Ancak, İbn-i Haldun, değişimden bahsettiği hiçbir yerde, değişimin istikametine dair bir şey söylemez.

Yani; değişim hep yükselmeye, iyileşmeye doğru mudur, alçalmaya, kötüleşmeye doğru değişim de mümkün müdür?

Hoca’nın bundan söz etmemesinin sebeb-i hikmeti; değişimin kaçınılmazlığı içinde istikametin olmadığıyla açıklanabilir. Yani mutlaka iyileşmeye ya da kötüleşmeye gidecektir, diye bir kural söz konusu değildir.

Burada anlaşılan ise, değişimin istikametini tayin eden sebepler ve illetlerin varlığı kadar, vasat ve değişimin içinde yer alan aktörlerde önemlidir.

Öyleyse…

3

16 Nisan’dan sonra yaşayacağımız değişimin; daha iyiye, daha güzele, daha doğruya doğru olabilmesi; daha çok adalet ve daha çok merhamet üretilmesi; değişimle beraber ortaya çıkacak olguları yönetecek aktörlere; bu elemanların donanımına, ufkuna, niyetine, özgünlüğüne ve özgürlüğüne bağlı olacaktır.

Velhasıl, önümüzdeki süreç, bir milletin kaderini belirleyeceği gibi, dünya ahvaline de müdahil bir özellik arz edecektir.