"Mülk (devlet), asabiyetin gayesidir."

"Bir kabile için mezelletin (zelil, aşağılık olma/kalma hali) ve başkalarına inkiyad (tabi olma) etme halinin husule gelmesi mülke (devlete) mani olan hususlardır."

Ara not:

Dikkatli okuyucularımıza ayandır ama bir kez daha hatırlatmak gerekirse;

Hem, daha önce gerçekleştirdiğimiz 'Maturidi Dersleri'nde, hem halen sürdürdüğümüz 'Mukaddime'ce serisinde yapmak istediğimiz, değerli bulduğumuz kimi eserlerden kimi parçaları sütunumuza taşımak değildi sadece.

Asıl amaç, söz konusu temel metinlerin yol göstericiliğinde kimi günümüz meselelerine çözüm odaklı katkılar sunmaya çalışmaktır.

1

Hatırlarsanız, bir önceki yazımızı 'Tih' kavramına/ismine vurgu yaparak bitirmiştik.

Bu kez 'tih' ile başlayalım dedik...

İbn-i Haldun bildiğimiz anlamda bir müfessir değil. Ama bir Müslüman olarak, sistemini açıklarken ve meseleleri anlatırken, ihtiyaç duyduğu anda ayetlere müracaat etmekten de geri durmuyor.

Çoğu kez, söz konusu ayetlere ilişkin herhangi bir müfessirin yorumunu alıntılamak yerine kendisi özgün yorumlarda bulunuyor.

Burada konu edilecek ayet, Maide Suresi, 26. Ayet.

Diyor ki ayet: "Allah buyurdu ki; öyleyse onlar yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşmak üzere oradan kırk yıl mahrum bırakılmışlardır. Artık sen yoldan çıkmış topluluk için üzülme."

(Maturidi, Tevilatül Kur'an)

Maturidi'den Elmalı Hamdi Yazır'a, Diyanet'ten Abdülaziz Bayındır'a, hiçbir mealde 'Tih Çölü'nden bahsedilmiyor.

Buna karşılık neredeyse her tefsirde bu ayet Tih Çölü ile ilişkilendiriliyor.

Alimlerin/uzmanların anlatımına göre bunun sebebi ayette geçen 'yetihun' kelimesinde yatıyor.

'Yetihun' kelimesi; şaşkın şaşkın dolaşmak şeklinde anlamlandırılmasının yanında isim babında; içinden çıkılmaz, yol bulunmaz ova, çöl... Olarak da karşılanmakta.

Anlayabildiğim kadarıyla ayetin metinsel manası verilirken, içinde geçen şekliyle 'yetihun' kelimesi fiil olarak değerlendirilip; şaşkın şaşkın (aptal-aptal) dolaşmak olarak karşılanırken; yorum faslında da neredeyse herkes tarafından bu dolaşılıp durulan mekan 'Tih Çölü' tesmiye edilmekte.

İşte, tam burada üstat devreye giriyor ve diyor ki: "Ayetin sevk ediliş tarzından ve mefhumundan anlaşılan odur ki: Tih'in ve çölün bizzat kendisi değil, maksadı, gayesi ve hikmeti kast olunmuştur."

Burada kastedilen hikmet; başkalarının boyunduruğu altında yaşayan, itaat etmeyi alışkanlık haline getiren hak arama konusunda acziyete düşen topluluklarda hasıl olan hallerdir.

Onlar; mukavemet etme duygusunun kaybetmişlerdir. Zillet içinde yaşamayı, aşağılanmayı, horlanmayı huy haline getirmişlerdir. Asabiyetleri bozulmuştur vs.

Söz konusu ayetin paragraf okuma yöntemiyle, siyakı-sabakıyla, tarihi bilgiler ışığında okunmasıyla görünen mesele şudur: Hz. Musa ve kardeşi Harun, Mısır'da kıptilerden ve Firavun'dan zulüm gören kavmini oradan çıkarıp Şam'a (Filistin ve civarı, Suriye, vaat edilmiş topraklar) gitmek üzere yola çıkarlar.

Menzile yaklaştıklarında öncü unsurlar gidecekleri mahalde de zorba bir kavmin yaşadığını haber verirler.

Hz. Musa; Tanrı'nın kendine vahyetmesi üzerine, ne kadar zorba olursa olsun söz konusu kavme galebe çalacaklarını söylese de; kavmi buna inanmaz, Musa ile birlikte savaşa girmeyi kabul etmez. Hatta ukalalıklarını daha da yükselterek "madem Tanrı sana vaat etti, o zaman sen Tanrı ile beraber onları yok et" derler.

Bunun üzerine Allah Musa'ya bir kez daha vahyeder ve der ki: "... Öyleyse orası (Kudüs) onlara kırk yıl yasaklanmıştır. Artık şaşkın şaşkın dolaşıp dursunlar. Artık sen yoldan çıkmış topluluk için üzülme..."

Ayette geçen 'kırk yıl' ibaresi İbn-i Haldun'u heyecanlandıracak cinsten bir ibaredir.

Şöyle ki: 40 yıl İbn-i Haldun'a göre bir nesildir. Ve der ki: En az (en az ibaresi bana aittir) bir nesil çölde dolaşmanın/kalmanın sonunda, çölde doğup çöl şartlarında yetişen yeni nesil artık zelil değildir, azizdir. Asabiyeti tamdır, bu asabiyetle hakkını aramaya ve tagallübe muktedirdir. (Devam yarın)