WASHINGTON
Amerika’nın Esad’ın kimyasal silahlarını imha etmek için Rusya ile yaptığı anlaşma ve Washington’ın İran’la yakınlaşması Suudileri kızdırdı. Amerika-Suudi gerginliğinin etkisi en çok Suriye’de hissedilecek gibi görünüyor. Suudiler Amerika’nın Suriye’ye müdahale etmeyeceğini anlayınca kendi başının çaresine bakmaya ve Amerika’dan bağımsız bir politika izlemeye başladı. Bu durum sivil savaşın seyrini bütünüyle değiştirebilir.
Eylül sonunda Suudilerin desteğiyle Suriye’de içinde farklı İslamcı muhalif grupların olduğu İslam Ordusu denen bir koalisyon kuruldu. Bu koalisyonun içinde El Kaide’ye bağlı gruplar yok. Suudilerin niyeti hem bu grupları Ürdün’de eğitip silahlandırarak Esad’a karşı etkili savaşacak bir muhalif Suriye ordusu kurmak hem de El Kaide’ye bağlı grupların güçlenmesini önlemek. Bunun için milyonlarca dolar harcamaya hazır.
Fakat Suudilerin bu manevrası istediğinin tam tersi bir etki yaratabilir. Zaten Suriye muhalefeti sekülerler, İslamcılar ve El Kaide yanlısı radikal gruplar olarak bölünmüş durumda. Suudilerin yarattığı İslam Ordusu ile İslamcı gruplar kendi içinde daha da fazla bölünecekler. El Kaide’ye yakın olanlar, El Kaide karşıtı olup Suudilerin eksenine girmeyi reddedenler kendi ittifaklarını kurup İslam Ordusu bünyesindeki gruplarla ve birbirleriyle savaşmaya devam edecekler. Bunu Suriye’nin kuzeyinde görmeye başladık bile. İslam Ordusu’nun kurulmasının ardından El Kaide’ye bağlı gruplar Suudi destekli diğer İslamcı gruplara saldırılarını artırdı. Halep ve civarında İslamcı gruplar arasında bir güç mücadelesi yaşanıyor. Yani Suriye içindeki muhalefet sadece rejime karşı savaşmıyor, mücadelenin daha büyüğü kendi içlerinde.
Suudi Arabistan’ın Batı destekli Suriye Ulusal Koalisyonu (SUK) ve onun içindeki askeri muhalefeti by-pass edip Suriye içindeki gruplarla direkt olarak çalışması SUK’un elini daha da zayıflatacak bir gelişme. Fakat Suudilerin bu stratejisinin çok daha önemli bir sonucu olabilir.
Sivil savaşlara dışarıdan müdahale savaşın ömrünü uzatan bir faktör. Fakat dış aktörlerin ortak hareket etmediği, birbirlerinden farklı politikalar güttüğü durumlar çözümü çok daha güçleştiriyor. Suudilerin Suriye içindeki gruplarla doğrudan ilişki kurarak diğer ülkelerden bağımsız hareket etmesi diğer ülkeleri de benzer bir stratejiye zorlayabilir. Bu, zaten karmaşık olan Suriye denklemine yeni değişkenlerin girmesi demek. Halihazırda Suudilerle rekabet eden diğer Körfez ülkeleri Suriye içinde kendi muhalif gruplarını oluşturmaya başladı bile.
Tüm bunlar Suriye’de diplomatik çözüme bel bağlayanlar için kötü haber. Lübnan’ın 15 yıl süren iç savaşının bize öğrettiği en önemli şey sivil savaşların çözümü için yerel, bölgesel ve uluslararası aktörlerin ortak bir paydada buluşması ve ortak hareket etmesinin şart olduğu. Fakat Suudilerin Suriye’de diğer dış aktörlerle ortak bir vizyon olmaksızın kendi başına hareket etmesi zaten bölünmüş olan muhalefeti daha da bölerek sivil savaşta yeni cepheler açacaktır. Kısacası Obama’nın Rusya ile vardığı anlaşma sadece Esad’a zaman kazandırmakla kalmadı, savaşa müdahil tüm aktörlerin Suriye stratejisini de değiştirdi. Artık Suriye’de resim çok daha karmaşık.