WASHINGTON

‘Enerji arz güvenliği’ kavramı 1970’li yıllardaki petrol krizleriyle hayatımıza girdi. İlk kriz 1973 yılında Batı, I·srail-Arap Savas¸ı’nda I·srail’i destekleyince patlak verdi. İsrail’e verilen Batı desteğine kızan Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Birliği İsrail yanlısı ülkelere petrol ihraç etmeyeceğini duyurdu, petrol fiyatları tavan yaptı ve petrole bağımlı gelişmiş ülkelerin ekonomik büyümeleri büyük bir darbe aldı. İkinci petrol krizine ise 1979 I·ran Devrimi sebep oldu.
Bu krizler sadece gelişmiş ülkelerin ekonomilerini etkilemedi, dış politikada da uzun vadeli sonuçları oldu. 70’li yılların petrol krizlerinin en önemli sonucu Batı’yı alternatif enerji kaynakları arayışına itmesi oldu.
Arapların, petrolü siyasi bir araç olarak kullandığını gören Batılı ülkeler sadece ekonomik büyümelerini garanti altına almak için değil stratejik çıkarlarını korumak için de Araplara olan enerji bağımlılığını azaltmak ve petrolün kesintisiz olarak Batı’ya ulaşmasını sağlamak için adımlar attı. Ve işte bu dönemden itibaren ‘enerji arz güvenliği’ gelişmiş ülkelerde sıkça tartışılır oldu.
Ukrayna-Rusya krizi bu kavramı yeniden Avrupa’daki tartışmaların merkezine oturttu. Avrupa Rus gazına muhtaç. Rus gazının büyük bir kısmı ise Avrupa’ya Ukrayna üzerinden gidiyor. Bu nedenle kriz başladığından bu yana Avrupa Birliği yetkilileri, uzmanlar, siyasetçiler Ukrayna’yı by-pass edecek alternatifleri masaya yatırıyor. Ortadoğu’daki ayaklanmaların yarattığı siyasi istikrarsızlık ve Kuzey Afrika’da devam eden kargaşa ortamında Hazar Bölgesi kaynakları Avrupa için önemli bir alternatif sunuyor. Bu bağlamda Güney Gaz Koridoru sıkça tartışılıyor.
Bu tartışmalarda Türkiye’nin önemli bir yeri var. Çünkü Güney Gaz Koridoru Azeri gazını Avrupa’ya taşıyacak ve bu projenin en önemli halkalarından biri olan Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) Türkiye’den geçecek. Bunun Türkiye açısından pek çok olumlu sonucu olacak. Meseleye sadece ekonomik çerçeveden baktığımızda, projenin hayata geçirilmesi Türkiye’ye yatırım ve istihdam sağlayacak. Fakat 70’li yıllardaki petrol krizleri gösterdi ki enerji, ona sahip olanlar için ekonomik bir güç olmanın, ona muhtaç olanlar için de büyümenin motoru olmanın çok ötesinde.
Enerjinin jeopolitiği pek çok aktör için karmaşık, çok boyutlu ve uzun vadeli sonuçlar doğuruyor.
Güney Gaz Koridoru denkleminde Türkiye Hazar gazını güvenli ve düşük maliyetle Avrupa’ya taşıyabilir. Yani Türkiye Avrupa Birliği'nin ilave doğalgaz talebini ve arz güvenliğini karşılamasında kilit ülke olabilir. Ve bu Türkiye’yi sadece bir enerji dağıtım merkezi yapmakla kalmaz, aynı zamanda fiyatı da belirleyen stratejik bir ülke haline getirebilir.
Bu, Türkiye’nin Avrupa nezdindeki stratejik ağırlığını artıracak, bölge siyasetinde elini güçlendirecek bir gelişme. Yani Güney Gaz Koridoru projesi sadece bir enerji projesi değil, aynı zamanda Hazar’dan Avrupa’ya uzanan bölgeyi birleştiren siyasi bir entegrasyon projesi.
Tüm bunlar akşamdan sabaha olacak şeyler değil. Kısa vadede Avrupa hala Rusya’ya bağımlı. Fakat Irak’ın hatta Mısır’ın gazını ve Doğu Akdeniz havzasındaki çalışmaları hesaba kattığımızda orta vadede bu durum değişebilir ve Türkiye kilit ülke olabilir. Tabii bunun için Türkiye’nin etkili bir dış politika yürütmesi şart.