Funda ÖZKAN
funda.ozkan@aksam.com.tr

Anadolu Grubu Başkanı Tuncay Özilhan ve grup bünyesindeki Komili, Kırlangıç, Madra yağlarının çatı şirketi Ana Gıda’nın Genel Müdürü Ümit Ersoy ile birlikte geçen hafta Ayvalık’ta zeytin hasadındaydım. Hasat demek şenlik demek ama maalesef bu yıl yüzler pek gülmüyor. Zeytinin ihtiyaç duyduğu zamanda yağmur yağmaması, daha da fenası çiğ yağması nedeniyle bu yıl bölgede ağaçlar meyvesiz kaldı. Zeytin ve zeytinyağı üreticilerinin verdiği çok önemli iki rakam: 1998’de 90 milyon ağaçtan 240 bin ton ürün elde edilmişti, geçen sene 200 milyon ağaçtan 170 bin ton. Yine de umutsuzluğa kapılmamak lazım. Zeytinin anayurdu Anadolu diyoruz. Anayurda yaraşır şekilde son yıllarda zeytin fidanı yatırımı yapıldı, yapılıyor. Yeni dikilen şimdilik meyve vermeyen ağaçlarla birlikte Türkiye’nin üretimi yakın zamanda 300 bin tona çıkacak. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker de, üretimde 700 bin tondan söz ediyor. Üretimde büyük bir hamle var ama müstahsil mutsuz. Ana Gıda Genel Müdürü Ümit Ersoy bu haftaki söyleşi konuğum:

FAHİŞ KAR ELDE ETMİYORUZ

- Tüketici zeytinyağının pahalı olduğunu söylüyor. Müstahsil para kazanmadığından yakınıyor. Üreticiler de ki siz pazarın en büyük oyuncususunuz, fahiş kârlarla bu işi yapmadığınızı vurguluyorsunuz.
Asla asla asla. Bu işin sorumluluğunu taşıyoruz demekle yapılacak işler bunlar. Bizim gibi şirketler uzun süreli, sürdürülebilir büyümeye yatırım yapıyoruz. Biz Türkiye’de zeytinyağı üretiminin, tüketiminin büyüyeceğine, Türkiye’nin daha çok ihracat yapabileceğine inanıyoruz. Bu inançla geleceğe yatırım yapıyoruz.

- Türkiye’de müstahsil oldukça mutsuz. Öncelikle çiftçinin cebine giren para nasıl artırılabilir?
Teşvik, teşvik, teşvik. Üreticinin karnı doymadığı sürece bu iş yürümez. Karnının doyması için kesinlikle teşviklerin daha da yükselmesini istiyorum.

DESTEK ARTTI AMA YETERLİ DEĞİL

- Hükümet zeytinyağına teşviki son bir yılda 50 kuruştan 70 kuruşa çıkardı ama...
Çok teşekkür ediyoruz. Evet ama yetmez diyoruz. Gönlüm der ki bu sene 1 lira olmalıydı. Hesabı şöyle yapmalıyız. Avrupa Birliği ülkelerinde 1.3 euro. Bizimki 0.3 euro. Arada 1 euro fark var. Mazot yardımı olabilir, alan bazlı desteklerin artması olabilir. Neticede Avrupalı çiftçilerin bulunduğu şartlara bizim de yaklaşma mecburiyetimiz var. O zaman daha mutlu oluruz. Hep beraber yaptığımız işe daha da zevkle yatırım yaparız. Ben gururla söylüyorum, gidip Güneydoğu’da gözünüzün alabildiğine zeytinlikler yapılıyor. Bu insanların hevesinin kırılmaması lazım.

'BALAYINDA AYVALIK'TAYDIK'

Anadolu Grubu Başkanı Tuncay Özilhan bu sene yine Ayvalık’ta, hasattaydı. Birlikte zeytin topladık, topladığımız zeytinlerden yağlarımızı aldık. Bu hafta bir istisnamız var, sayfanın iki konuğu oldu. Komili, Kırlangıç ve Madra markalarının patronu Tuncay Özilhan’a da Ayvalık ve zeytinyağı sevgisinin nereden geldiğini sordum. Şunları söyledi: “1972’de balayına Ayvalık’a gelmiştik. İstanbul’da evlendik. Aslında ABD’ye gidecektik, vize yetişmeyince Ayvalık’a gidelim dedik. Yakınlık duydum. Hayat beni zeytinyağcı olarak bölgeye yeniden getirdi. Kayseri’den sonra ikinci memleketim Ayvalık oldu.”

TEK DİKİLİ AĞACIM VAR

- Zeytin ağacınız var mı?
Bir tane var. Komili fabrikasının bahçesinde. Hatırlarsan birlikte dikmiştik. Zeytin verdi. Bolca da ikiz çıktı, hatta üçüz bile var, uğurlu geldi.
(Zeytincilik konusunda bilgisi olmayanlar için: Tarım işçileri zeytin toplarken ikiz zeytin bulduklarında bayram ederler. İkizi patrona götürüp, bahşiş alırlar. İkiz zeytinin ‘uğurlu’ olduğuna inanılır.)

TÜRKİYE İHRACATTA BÜYÜK FIRSAT YAKALADI

İlim Çin’deyse gidip bulacaksın derler, biz de nerede satabilirsek oraya gitmeye çalışıyoruz. Çin Japonya, Güney Kore Nepal, Şeyseller 50’den fazla ülkeye ihracat yapıyoruz. Yıldan yıla değişmekle birlikte bu seneye özgü Amerika’ya, İspanya’ya ihracat yapıyoruz. Bu sene çok özel bir yıl.

PAYIMIZ 2 PUAN YÜKSELDİ

İspanya dünyanın en büyük üreticisi ama İspanya’daki son bir yıldaki üretim sıkıntısı, Türkiye’deki rekolte artışı ve kurdaki avantaj ülkemizin dünya piyasalarındaki önemini artırdı. Türkiye’nin dünya üretimindeki payı yüzde 6’dan yüzde 8’e çıktı. Bu sene gösterdiğimiz performansı, umarım önümüzdeki senelere de taşırız.

İNSANLAR NİYE YEMİYOR DEMEK KOLAY KARABORSA ZAMANINI UNUTMAYALIM

Bir konuyu değerlendirmek için konunun gelişme evrelerini hatırlamalı. Herkes niye tereyağı yemiyor, niye herkes zeytinyağı yemiyor diye sormadan şöyle bir hatırlayalım.

GELİR ARTTI, KALİTE ARTTI

1950’lerin öncesinde Türkiye’de çok sınırlı miktarda tereyağı üretimi var. O zamanlar insanlar yeterince yağ yemiyordu. Hâlbuki yağ, hayatın enerjisidir, kalori alacaksınız. Ne yapıyorduk, buzdolabı olmadığı için saklayamıyorduk. Tereyağı eritiliyordu, Urfa yağı yapılıyordu. Suyunu atıyordu, daha uzun süre dayanıyordu. Henkel İzmir’e geldi, bitkisel bazlı UFA yağını yaptı. Unilever geldi, Vita’yı yaptı, Sabancı Evet’i. Hep ihtiyaçtandı. Gelir seviyesi yükselirken bu sefer tereyağın benzeri yapılmaya başlandı, margarinler üretildi. Margarinin kalitesi geliştirildi ve sağlıkla ilgili sorunları çözüldü.

YAĞ ALACAK PARA YOKTU

Sonra ayçiçek yağı yapıldı. Ayçiçek yağı hep vardı ama üretimi yeterli değildi. Şu anda biz zeytinyağını konuşuyoruz. Demek ki halk ihtiyaçlarını imkanlarıyla tatmin etmeye çalışıyor. Yağ alacak paramız yoktu, yağ karaborsası vardı. Atatürk Havalimanı’na uçaklar inemiyordu, ampulümüz yoktu. Bunların hepsini unutup niye insanlar tereyağı, zeytinyağı yemiyor demek çok kolay. Ne mutluyuz ki bütün gıda maddeleri bulunuyor.

BU SENE ZEYTİN AZ, FİYATLAR ARTACAK MI?

- Ayvalık’ta zeytinyağının litresi 12 lira ile 16 lira arasında satılıyor. Bu sene zeytin az, yüksek fiyatlarlaa mı zeytinyağını satın alacağız?
Perakende fiyatı konusu kadar şaşırtıcı pek az konu vardır. Neyi kast ediyorum. Ambalajların değişmesine göre fiyat değişir. Malın satın alındığı kanalın niteliklerine göre değişir, salı günü mü cumartesi mi aldığınızda da değişir. 500 gram mı, 5 litre mi aldığınıza göre de değişir. Genel olarak satın alma fiyatının brüt kâr marjları size inanılmaz gelebilir ama sıfır ile yüzde 20 arasında değişebilir. Bunun üstüne ticari kanalların paylarını, KDV’yi koymanız lazım. 12 lira,16 lira rakamı benim üstüne hesap yapacağım bir rakam değil. 16 lira olarak, 500 gramlık, cam ambalajda Ayvalık yöresi soğuk sızma bir yağın fiyatını söyleyebilirsiniz. 18 kiloluk başka bir şey. Çok kompleks bir şeydir bu. Ortalama satış fiyatları söylediğiniz rakamın çok altında.

ÇİNLİLER ÇİÇEK YERİNE ZEYTİNYAĞI HEDİYE EDİYORLAR

Türkiye’de zeytinyağı hediyelik bir kalem değildir. Bayramda veya özel bir günde annenize çiçek götürürsünüz ama kimse zeytinyağını götürmez. Çin’de insanlar zeytinyağını özel ambalajında hediye olarak götürüyorlar. İnanılmaz bir şey. Çin’deki iş ortaklarımız bizim ambalajlarımızı ayrıca ambalajlıyorlar. Çok hoş paketler yapıyorlar.

- Bizde de zeytinyağı hediyelik eşya olsun diye bir kampanya yapmayı düşünüyor musunuz?
Zeytinyağının pahalı algısının tüketimi sınırladığını düşünürken, böyle bir kampanya uç olur. Tabii keşke olsa.

ANKARA DİNLİYOR SES BİRLİĞİ LAZIM

- Zeytin dalı barışın simgesi ama sektör içinde örgütler arasında müthiş kavga var. Sektörün sorunları da bir yanda. Her yıl niye aynı konuları konuşuyoruz?
Sorunlar değişmediği sürece konuşulan konular değişmez. Sorunları değiştirmek için de sektörün biraz daha derli toplu olması gerektiğini düşünüyorum. Ankara’ya gittiğinizde dinliyorlar. Önemli olan verilen mesajın net olması. Bunun için de net strateji birliği olmalıdır.
Sektörün Ankara’ya taleplerini daha net götürebilmesi lazım. Bölgelerdeki milletvekillerinden de daha net taleplerle yardımlarını istememiz lazım.