Ukrayna'da her şey Rus yanlısı devlet başkanı Viktor Yanukoviç'in 21 Kasım 2013 tarihinde Avrupa Birliği-Ukrayna ortaklık anlaşmasını onaylamayı reddetmesi ile başladı. AB ile ortaklık anlaşması imzalanmasını ve böylece Ukrayna'ın Avrupa Birliğine girmesini isteyen Avrupa yanlısı göstericilerin protestolarının daha sonra ayaklanmaya dönüşmesi üzerine, ortaklık anlaşmasını onaylamayı reddeden Ukrayna'ın 4.Cumhurbaşkanı 28 Şubat 2014 tarihinde Rusya'ya kaçmak zorunda kalmıştı. Bunun üzerine Rusya'da gelişen bu olaylara karşı 18 Mart 2014'te Kırımı ilhak etmişti. Rusya'nın Kırımı ilhakına tepki olarak da üç gün sonra Ukrayna'da yeni kurulan geçici hükümetin başbakanı Arseniy Yatsenyuk tarafından 21 Mart 2014 tarihinde Ukrayna-AB ortaklık anlaşması jet hızıyla imzalandı. Rusya'dan bu gelişmeye de tepki gecikmedi ve Odessa, Kharkiv, Donetsk, Lugansk gibi Rus etnik kökenlilerin yaşadıkları şehirlerde protestolar başladı. Protesto gösterileri Rusların çoğunlukta olduğu Ukrayna'nın Donbass bölgesinde çatışmalara yol açtı. İsyancılar süratle hükûmet binalarını ele geçirdi ve Donetsk ve Lugansk Halk Cumhuriyetlerini kurduklarını ilan ettiler. 26 Haziran'da ise Lugansk ve Donetsk Cumhuriyetleri birleşerek Halk Birliği Cumhuriyetini kurduklarını açıkladı. Ancak Rusya'nın desteğiyle bir oldu bittiye getirilerek kurulan bu devletçik uluslararası ortamda hiç kimse tarafından tanınmadı. Bu yıl içerisinde ise Rusya Ukrayna sınırına yaklaşık dört ordu yığarak konvansiyonel bir konuşlanma gerçekleştirdi. Aynı zamanda taaruzi nitelikte olan bu yığınaklanmayı desteklemek için stratejik ihtiyatı olan sibirya'daki iki ordusunu da güneye kaydırdı.

Görüleceği üzere Ukrayna sorun başlangıçta Avrupa ülkeleriyle Rusya arasındaki güç mücadelesi ekseninde gelişmiş ve Rusya'nın bölgeye müdahalesiyle yeni boyutlar kazanmıştır. Başta Kırım'ın ilhakı olmak üzere Rusya'nın attığı tek taraflı yayılmacı adımları eleştiren ABD ve Avrupa ülkelerinin yanında Türkiye'de süreci yakından takip ederek Rusya'nın politikalarını benimsemediğini her fırsatta ifade etmiştir. 2020 yılında Ukrayna'ya satılan Türk SİHA'larının özellikle Dombass bölgesindeki Rus yapımı Pantsir hava savunma sistemlerini yok etmesi politik olarak ani gelişebilecek krizlerin yavaşlatılması ve baskılanmasında önemli rol oynamıştır.

ABD DEVREYE GİRİYOR

2014 yılından beri hassasiyetini sürdüren Ukrayna sorunu 2021 yılında Joe Biden'in ABD başkanı olmasından sonra farklı bir boyut kazanmıştır. ABD'nin yeni küresel stratejisinde Çin'i durdurabilmek için Rusya'nın devre dışı bırakılması, yani dizayn edilmesi yer almaktadır. 14 Haziran 2021 tarihinde Brüksel'de düzenlenen NATO liderler zirvesi sonrası yayınlanan bildiride bu durum açıkça belirtilmiştir. Bildiriye göre Çin ile ekonomik ve siyasi rekabete devam edileceği, İran'ın dengede tutulacağı, Rusya'yla hesaplaşmaya gidileceği söylenmişti. Bu çerçevede ABD Rusya'ya karşı batı ülkeleriyle birlikte bir yıpratma stratejisini hayata geçirmeye başladı. Askeri çatışmaları da kapsayabilecek olan yeni stratejide önce Polonya-Bulgaristan-Girit hattındaki askeri üsler askeri yığınaklanma bölgeleri haline getirilerek, doğuya karşı savunmadan ziyade taarruzi nitelikli askeri bir kuşak oluşturuldu. ABD'nin planı oluşturulan bu kuşağın doğusundaki Ukrayna alanında Rusya'nın gücünü tüketmesini sağlayabilecek küçük silahlı guruplarla Rusya için kaotik durumlar oluşturmak olabilir. Kışlalarından çıkarılmış ve sınır hattında hazır hale getirilmiş altı ordudan oluşan 100 bin askerlik güç aynı zamanda Rus ekonomisi için sürekli tüketen araçlar durumundadır. Enerji ve silahı çıkarırsanız Rusya'nın ekonomisinde geriye ne kalır? Rusya bu duruma ne kadar süre katlanabilir? Rusya'nın bölgede inisiyatifini kaybettirecek ölçüde ekonomik ve siyasal güç kaybına uğraması durumunda Ukrayna'ya müdahalesi söz konusu olabilir. Zaten ABD'nin de istediği bu olsa gerek. Çünkü Rusya'nın Ukrayna'ya müdahalesi, yuvarlanan kar topu gibi bölgede daha büyük güç harcamasına sebep olabilecek olaylara neden olabilir. ABD'nin düşünülenin aksine konvansiyonel Rus Askeri yığınaklanmasına karşı konvansiyonel olmayan asimetrik ve hibrit yöntemlere yönelebileceğini dikkate almak gerekir. Özellikle ekonomik yaptırımların yanında hem Ukrayan içinden hem de Ukrayna dışından oluşturulacak silahlı gurupları Dombass-Kırım hattında ve bu hattın batısındaki derinliklerde Rusya'nın karşısına çıkarması son derece muhtemeldir. O yüzden Ukrayna tıpkı Suriye'de olduğu gibi, hem ABD hem de Rusya için bir mücadele sahası haline dönüşmüştür. Önümüzdeki dönemde Ukrayna'daki olası istikrarsızlaştırıcı olaylara karşı Türkiye dengeli politikasına devam etmeli, kuzeyimizdeki gelişmelerden kaynaklanabilecek kriz ve fırsatlara karşı proaktivitesini muhafaza etmelidir.