Bu sıralar dünyanın bütün ilgisi Ukrayna'ya yoğunlaşmışken güneydeki gelişmeleri de gözden kaçırmamak gerekir. Bu hafta kuzey cephesinde yani Ukrayna'da, Ukrayna hariç herkes birbirine veryansın ederken, Türkiye sükûnetli tavrını sürdürüyor. Her gün yeni işgal haberlerinin havalarda uçuştuğu bir zamanda Ukraynalı yöneticiler de sükûnetli davranmaya çalışıyorlar. Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenski iki gün önce; "Olası savaş hakkında çok fazla şey söyleniyor ve insanlar tarih bile veriyor. Düşmanlarımızın en iyi dostu ülkemizdeki paniktir ve tüm bu bilgiler sadece panik yaratır, bize yardımcı olmaz" açıklamasında bulundu ve halkını sakin olmaya çağırdı. Zelenski ayrıca, Batılı güçlerin yaklaşmakta olan bir istilaya dair kesin bir kanıtı varsa, henüz bunu görmediğini de söyledi. Dolayısıyla Rusya, ABD ve AB ülkeleriyle Ukrayna arasında işgal olup olmayacağı konusunda halen önemli görüş farklıkları olduğunu söyleyebiliriz.

RUS KORKUSU HERKESİN İŞİNE GELİYOR

Süreç içinde Rus korkusunun arttırılması bir yönüyle de hem ABD'ye hem de Rusya'ya paradoksal ama ikili ortak yararlar sağlamakta. Artan Rus tehdidi ve oluşturulan Rus korkusu Avrupa ülkelerinin ABD'ye daha fazla bağlanmalarına sebep olurken, aynı zamanda da Rusya'ya da diplomasi masasında el yükselteme imkânı veriyor. Sürecin işgal tarzı sıcak bir savaşa dönüşüp dönüşmeyeceğini önümüzdeki günler gösterecek fakat diplomasinin geçmişe göre birazcık daha güç kazandığını hissettiğimiz bu dönemde, Rusya devlet başkanı Putin'in Türkiye ziyareti sürecin kaderini diplomatik olarak sürdürmede çok önemli bir rol oynayacak gibi görünüyor. Aynı zamanda güneyden Türkiye sayesinde NATO'yla komşu olan Rusya'ya doğuda Ukrayna üzerinden NATO'yla ilişkilerinde daha mutedil olması gerektiği bu ziyaret esnasında en üst seviyede anlatılacak. Bakınız bu bir rica değil, olacağın ilanıdır. Rusya'nın Ukrayna'ya saldırması durumunda oluşabilecek istikrarsızlığın Türkiye-Rusya ilişkilerini etkileyebilme potansiyelini dikkate almak Rusya için de son derece önemlidir. Ne Türkiye ne de Rusya hiçbir şekilde Karadeniz'in istikrarsızlaşmasını istemez. Olası istikrarsızlıkların binlerce kilometre ötedeki ABD'ye değil, bölgeye zararı olacağını herkes biliyor. Meselenin aslında Ukrayna meselesi olmaktan çıkıp Doğuyla Batı arasında güç gösterisine dönüştüğü şu günlerde, bu durumu düzeltebilecek en önemli seçenek hala Ankara'dır. O yüzden Putin'in Türkiye ziyareti önemlidir. Ancak süreci kesin olarak etkileyebilecek önemli bir alternatifi de belirtmek isterim. O da Rusya'yı Ukrayna'ya saldırmaya mecbur edebilecek provokasyonlara karşı dikkatli olmak gerek. Çünkü kontrol dışı ortaya çıkabilecek provokatif bir saldırı, süreci bir anda diplomasiden uzaklaştırıp sıcak savaş safhasına getirebilir. Elbette Rusya ve Ukrayna bu konuda temkinli davranacaklardır ama diğer batılı aktörler de düşünüldüğünde yine de böyle bir ihtimalin varlığını hatırlatmak isterim.

GÜNEYİMİZDE ÖNEMLİ GELİŞMELER VAR

Şimdi gelelim Güney'e. İsrail Cumhurbaşkanı Herzog'un Mart ortasında Türkiye'ye gelecek olması güneyimizdeki pek çok önemli gelişmelerin başlangıcı olabilir. Herzog'un Türkiye ziyareti kimseye bir lütuf değildir ama her iki ülkenin de ortak çıkarları açısından oldukça önemlidir. İsrail açısından yıllardır adeta atıl durumda çıkarılamadan bekletilen Kıbrıs'ın güneydeki enerjinin artık nakledilebilmesi için güçlü ve güvenilir bir seçenek ortaya çıkmış durumda. Aksi takdirde Türkiye'siz doğu Akdeniz'den enerjinin başka bir yere taşınamayacağını, bölgede Türkiye olmadan enerji denklemi kurulamayacağını İsrail iyice anlamış durumda. İsrail'le enerji konusunda ilişkilerin normalleşmesi öncelikle Doğu Akdeniz havzasında hala denizin dibinde yatan devasa doğal gaz ve petrol rezervlerinin çıkarılarak KKTC-Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaştırılmasını hızlandırabilir. Enerji eko-politiğinin başta KKTC ve Türkiye olmak üzere bölgeye etkilerini oturup düşünmek gerekir. Ayrıca ABD'nin Yunanistan yerine enerji güzergâhı konusunda Türkiye'yi öncelemesi, Türkiye-ABD arasındaki ilişkilerin düzelmesine de zemin hazırlayabilir. Çünkü Avrupa'da Rusya'yı dengeleyebilmek için ABD'nin doğu Akdeniz'deki enerjiye ihtiyacı var. Sadece ABD'den gelen kaya gazı yetmiyor. Ayrıca Körfezdeki Arap ülkeleri ile ilişkilerin normalleşmesi ve körfez sermayesinin ülkemize akması da yine bu süreçte gerçekleşebilir. İsrail, Türkiye ve bölge açısından listeyi daha da uzatmak mümkün. Ancak tam da Putin'in ziyaretinin beklendiği bir dönemde İsrail Cumhurbaşkanının ziyaretinin de gerçekleşecek olması, güney ve kuzeyin Ankara'da buluşması gibi analojik bir benzerlik oluşturmakta. Tabi ki bunlar durduk yere olmuyor. Türkiye'nin bölgede oyun kurucu rol kapasitesinde olmasının sonucudur bunlar. Yani yeni ve güçlü Türkiye'nin ayak sesleri.

Dr.D.Eray GÜÇLÜER

Altınbaş Üniversitesi Öğretim Üyesi