Ortadoğu'da tansiyon her geçen gün biraz daha yükseliyor. Amerika Birleşik Devletleri'nin Basra Körfezi ve çevresinde İran'a karşı yürüttüğü stratejik yığınaklanma oldukça üst seviyelere ulaşmış durumda. Bu aşamada en merak edilen soru ise ABD, İran'a saldıracak mı saldırmayacak mı? Aslında bu sorunun cevabını bugün de aramak eksik olur. Çünkü yaşananların arka planı, 7 Ekim 2023'te başlayan Gazze savaşıyla birlikte şekillenmeye başladı. O tarihten itibaren ABD'nin Körfez ve Ortadoğu'daki askeri varlığı belirgin biçimde arttı ve İran'a yönelik sistematik bir hazırlık sürecine girildi.

12 günlük savaş bir prova mıydı?

13 Haziran 2025'te İsrail'in İran'a saldırısıyla başlayan ve "12 gün savaşı" olarak anılan süreç, İran'ın ne kadar risk altında olduğunu bir kez daha ortaya koydu ve daha geniş kapsamlı bir operasyonun askeri ve psikolojik provasının yapıldığına dair güçlü işaretler sundu. İran'daki toplumsal hareketler, şiddet içeren protestolar ve yönetimin bu olaylara verdiği sert tepkiler, dış müdahale açısından "uygun zemin" olarak değerlendirildi. Ancak son anda Çin ve Rusya'nın İran'a bazı askeri kabiliyetler kazandırması, olası operasyonun ertelenmesine neden oldu.

Asıl hedef İran değil, Çin

Burada kritik bir noktanın altını çizmek gerekiyor: ABD'nin İran'a yönelik olası operasyonunun asıl nedeni İran değil, Çin'dir. Küresel sistemde hegemonik gücünü kaybetmeye başlayan ABD, Çin'in yükselişini yavaşlatmak istiyor. Bunun yolu ise Çin'in ana enerji tedarikçilerinden biri olan İran'la bağını koparmaktan geçiyor. Eğer Çin'in karbon temelli enerji ihtiyacının önemli bölümünü karşıladığı İran devre dışı bırakılabilirse, Pekin'in ekonomik büyümesi üzerinde ciddi bir baskı oluşturulabilir. Aynı zamanda İran'da rejimin dönüştürülmesi ve ABD yanlısı bir yönetimin iş başına gelmesiyle, ülkenin Çin'e karşı bir "ileri karakol" haline getirilmesi hedefleniyor. Bu nedenle ABD'nin insan hakları, nükleer silah riski ya da hümanist söylemleri gerçek motivasyonu yansıtmıyor. Asıl mesele; İran'ın kaynaklarının kontrol edilmesi ve Çin'le olan stratejik bağının koparılmasıdır.

İran kolay lokma mı?

Yıllardır ambargolarla, ekonomik krizlerle ve sosyal kaoslarla boğuşan İran'ın dış saldırılara karşı askeri kapasitesinin zayıfladığı açık. İçerideki toplumsal kırılganlıklar da derinleşmiş durumda. Ancak buna rağmen İran, 1 milyon 648 bin kilometrekarelik yüzölçümü, 90 milyona yaklaşan nüfusu ve dağlık coğrafyasıyla kolay lokma değil. Bu nedenle İran'ın tamamen parçalanması ya da uzun süreli bir işgal, ABD'nin enerji kaynaklarını kontrol etmesini ve emperyalist sömürgeci siyasal amaçlarına ulaşmasını da zorlaştırabilir. Bu tablo, sınırlı askeri güçle ve asimetrik yöntemlerle, rejim içindeki ABD yanlısı unsurların ön plana çıkarılması senaryosunu daha da muhtemel kılıyor.

Sahadaki askeri tablo ne söylüyor?

Körfez'de konuşlu üç uçak gemisi ve onlara eşlik eden taşıyıcı taarruz grupları, operasyonun ağırlıklı olarak hava gücüne dayanacağını gösteriyor. Lojistik, ikmal ve yakıt dahil yaklaşık 1.000 civarında ABD uçağı ve 60 bin asker bölgede hazır bekliyor. İlk aşamada İran'ın füze rampaları, radarları ve komuta-kontrol sistemlerinin F-35 ve B-2 uçaklarıyla hedef alınması, ardından F-15 ve F-16'larla derinlikteki hedeflerin vurulması muhtemel senaryo olarak öne çıkıyor. Ürdün ve Suudi Arabistan'daki ABD üsleri ise İran'ın olası füze saldırılarına karşı derinlikte havadan önleme görevinde kritik rol üstleniyor.

Savaş genişler mi?

İsrail'in bu operasyonda doğrudan yer alması beklenmiyor. Çünkü İsrail'in sahada görünmesi, İran halkında dış müdahaleye yönelik oluşan kısmi olumlu algıyı tersine çevirebilir. Buna karşın Çin ve Rusya'nın İran'a vereceği destek, savaşın süresini uzatabilir ve kontrolsüz biçimde tüm Ortadoğu'ya yayılma riskini artırabilir. Ayrıca ABD'nin İran'a saldırması durumunda Saddam Hüseyin örneğinde olduğu gibi İran'ın İsrail'e saldırı yapması, daha da vahim sonuçlar üretebilir. Umut edilen ise diplomasi ve diyalog. Aksi halde bölgeyi çok daha karanlık bir tablo bekliyor olabilir.