Ortadoğu coğrafyasında yıllarca devam eden gölge savaş konsepti, artık sıcak çatışmaya evrilerek ABD ve İran arasındaki gerilimi bölgesel bir meseleye taşıdı. Bu meselenin başat aktörlerinden biri ise hiç şüphesiz İsrail'dir. Yaşanan son gelişmelere bakıldığında ABD yönetiminin İran'a karşı yürüttüğü askeri operasyonların Washington'ın çıkarlarıyla sınırlı olmadığı görülüyor. İsrail'in yayılmacı emelleri, bu süreci şekillendiren en büyük faktörlerden biri. Nitekim Trump yönetiminin İran'a gerçekleştirdiği bu saldırıları sözde "İsrail'i koruma" gerekçesiyle savunması, savaşın arka plandaki gerçek nedenini ortaya koyuyor.

Krizin merkezi: Nükleer
program faaliyetleri

İran'ın yürüttüğü nükleer program çalışmaları, Tel Aviv yönetimince "varoluşsal tehdit" olarak algılanıyor. ABD ve İsrail'in ortak saldırıları da tam olarak bu kaygıya dayanıyor. İran'ın nükleer silah üretimine yaklaştığını iddia eden Trump, ilk adımda Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ve Birleşmiş Milletler gibi hükümet dışı örgütleri devreye sokarak İran'a karşı yaptırım uygulanmasını sağladı. Ancak İran'ın yaptırımlara boyun eğmeyen tutumu, ABD ve İsrail'in saldırganlığını askeri müdahale seviyesine çıkardı.

Masadan sahaya taşınan ortaklık

ABD'nin "Epic Fury", İsrail'in ise "Roaring Lion" isimleriyle başlattığı operasyonlar, ilk bakışta birbirinden bağımsız gözükse de durum tam tersi yönde ilerliyor. Aynı dönemde başlayan ve askeri tesisler, nükleer altyapılar gibi kritik noktaları hedef alan bu operasyonlar, iki ülkenin masadaki ortaklıklarını sahaya da taşıdıklarını gösteriyor. Bu koordinasyon hâli aynı zamanda İsrail'in "savaşı izleyen değil, başlatan ve sürdüren" konumuna işaret ediyor.

Vekil güçlerin etkisi

İsrail ve İran arasında gerçekleşen çatışmaların perde arkasında rol oynayan vekil güçler, çatışmanın genişlemesine ve ABD ile İran cephesindeki gerginliğin bölgesel savaşa evrilme riskinin artmasına neden oluyor. Hizbullah'ın İsrail'le sürdürdüğü çatışmalar İran'ın bölgedeki nüfuzunu devam ettirirken İsrail'i iki cepheli bir savaşa mecbur ediyor. İran'ı askerî açıdan yıpratamayan ABD ise bu durum karşısında Hürmüz Boğazı'ndaki kontrolü ele geçirerek ekonomik daraltma stratejisini izlemeyi tercih ediyor.

Savaşa yön veren asıl aktör kim?

Bölgedeki gerginliğin kritik tartışmasını oluşturan ve gelişmeleri hangi açıdan okuyacağımızı belirleyen soru şudur: ABD İsrail'i destekliyor mu, yoksa İsrail ABD politikasının yörüngesini mi çiziyor? Yaşanan gelişmeler yakın mercekle ele alındığında bu sorunun cevabı gayet açık. ABD yönetiminin İran'ın nükleer programının sonlandırılması, füze kapasitesinin sınırlandırılması ve Hizbullah başta olmak üzere tüm vekil güçlerinin dağıtılması yönündeki istekleri İsrail'in yıllardır gerçekleştirmeyi hedeflediği yayılmacı güvenlik doktriniyle örtüşüyor. Bu paralel talepler Washington'ın politikalarını Tel Aviv'in şekillendirdiğini gösteriyor.

İsrail'in bölgesel çatışma stratejisi

İsrail'in güvenlik doktrininin bölgesel kırılmaya dönüşümü sadece İran'ı değil, Lübnan, Suriye ve Irak gibi kırılgan devletleri de bir uçuruma sürüklüyor. Nükleer tehdit iddialarıyla başlatılan hava operasyonları, rotasını Lübnan'a da çevirerek toplumsal bir felakete yol açtı. İsrail ülkenin güneyini bombalayarak bölge halkını göçe zorladı. Suriye ve Irak için tehdit içeren bu saldırılar, İsrail'in sadece İran'da değil Ortadoğu coğrafyasında bir krize niyetli olduğunu belirtiyor. Bu durum savaşın nedeninin taktik planda nükleer tehdidin veya füze üretiminin İsrail'i kaygılandırması değil, stratejik planda jeopolitik ve teokratik bir gerekçelere dayandığını gösteriyor. Taktik ve stratejik planlarını gerçekleştirmek amacıyla ABD'yi kullanan İsrail, kendisini geride tutarak çoğunluğunu Müslüman Arapların oluşturduğu bölgelerde kolektif bir tutumun oluşmasını engellemeyi hedefliyor. Zira bölgenin ortak akılda buluştuğu tek konunun İsrail olması, İran'a karşı yürütülen operasyonları sekteye uğratabilir. Sonuç olarak savaş ağırlıklı olarak ABD ile İran arasında cereyan etse de harekât planlarını hazırlayan hep İsrail olmaktadır.