Sergei Guriev Science Po Paris’de ekonomi Profesörü. Rus parası Ruble’nin geleceği konusunda çok güzel bir özet yazmış. Kısaltarak aşağıya alıyorum. Zaten birkaç gündür bu konuyu incelemekte idim. Zaten dün de bir Rus ekonomisi özeti yazmıştım.
Rus parası Ruble son iki yılda dolara karşı 2.5 misli kadar zayıf hale gelmişti. 2013 yılında bir dolar 30 Ruble kadar iken geçtiğimiz 2016 yılının ilk ayında bir dolar 86 Ruble değerine kadar düşmüştü. Son bir ayda yüzde 20 kadar değer kaybetmiş bulunuyor. Son bir iki günde ise az biraz değer kazanır gibi oldu.
Ruble’nin değeri üç faktöre bağlı. Petrol fiyatı, sermaye kaçışının dozu ve de Merkez Bankası’nın döviz rezervini yönetim becerisi. 2015 yılında Ruble çok kötü bir düşüş yaşamıştı. Çünkü petrol fiyatı çok yüksek oranda düşmüştü.
Bir yıl evvelki beklentilere bakıldığında 2015 yılında ülkeden 115 milyar dolar sermaye çıkması düşünülüyordu. Gerçekte ise çok daha küçük bir miktar, sadece 57 milyar dolar çıktı. Diğer taraftan da 2015 yılında Rus şirketleri ve bankaları 110 milyar dolar dış borç ödemişlerdi. Tabii bunun ne kadarı offshore Rus şirketlerine ödendi, ne kadarı da yabancılara pek bilinmiyor. Ama Rusya Merkez Bankası araştırmalar yaparak detayları ayıkladı. Sonuçları da Rus kamuoyuna açıkladı.
Rusya Merkez Bankası 2015 yılında sistemi iyice dalgalı kura çevirdi. Döviz rezervlerini de 370 milyar dolarda sabit tutmayı başardı. Halbuki 2014 yılında 510 milyar dolarlık döviz rezervinin dörtte bir kaçmıştı. Ama esas güven veren rezervler değil, dalgalı kur politikasına açık ve seçik tutunmak oldu. Aslında en önemli olan Merkez Bankası’nın güven yaratmasıdır.
Peki 2016 yılında Ruble ne olacak? Buna verilecek makul cevap kabaca yüzde 10-15 kadar değer kaybı yaşanır olacaktır. Çünkü her ne kadar Merkez Bankası kurları ve rezervleri yönetmekte başarılı olsa da, enflasyonla mücadelede pek başarılı olmadı demek zorundayız. Merkez Bankası son iki yılda yüzde 5-6 kadar bir enflasyon tahmini yaptı. Ama çift rakamlı enflasyon yaşandı. Bu nedenle de enflasyonun gene yüzde 15 civarında olmasını beklemek doğru olur. Şu anda da Merkez Bankası’nın faiz haddi, enflasyonun iki puan kadar altında. Ama enflasyon devlete de yaramakta.
Şu anda bütçe açığı yüzde 3 kadar olacak deniyor ama bu 50 dolarlık petrol fiyatına dayanan bir tahmindi. Petrol otuz dolara düşerse de bütçe açığı yüzde 6-7 kadar olur. Bu durumda da harcamalar kısılır, vergiler yükseltilir, sorunların kalanını da enflasyon halleder!
Tabii Rusya’nın esas sorunları biraz konuştuklarımızdan farklı. Hükümet 2000 yılından bu yana sadece petrole bağlı kalmaktan kurtulmak için değişim yapmayı planlıyordu. Ama 2000 yılından bu yana hala ihracat ve bütçe hep petrol fiyatlarına bağlı kaldı. Ekonomik yapı değişemedi.
Bu da Merkez Bankası’nın bir çözüm bulabileceği bir sorun değil. Yapısal değişiklik gerekli. Mülkiyet haklarına saygı, kanunlara hürmet, insan haklarına saygı gibi değişimler de çok önemli.
Rus Hükümeti kendisi de bu söylenenleri söylüyor ama, gerçekleştirmeyi de bir türlü yapamıyor. Merkez Bankaları ise her derde deva olamaz.