Bana sorarsanız bir ülkenin petrol bulması o ülkenin başının “üç vakitte” belaya girmesi demektir. Bu nedenle genel düşüncelerin tam tersine ülkemizin en büyük şansı, komşularımız petrol ve gaz üzerinde otururken bizim enerji konusunda dışa bağımlı olmamızdır. Sonuçta parayı öder ve enerji alırsın. Enerji bol bol mevcut diye hiç tedbir almadan elindekini Venezüella gibi tüketmezsin, sağa sola beleş vermezsin ! Bazıları tarafından petrolsüzlük kötü olarak değerlendirilse de aslında tam tersi doğrudur. Çünkü petrol bulunan ülkeler petrol fiyatları yüksekken gelen geliri har vurup harman savururlar, sonra da fiyatlar düşünce ne yapacaklarını şaşırırlar, elde avuçta ne varsa satarlar. Bu duruma en güzel örnek Rusya, Malezya, Venezüella ve Kazakistan gibi ülkelerdir. Denilebilir ki Norveç de petrol buldu, hiç sorun yaşamadı. Ama kazın ayağı öyle değil. Aşağıda Norveç’in de problemleri var ve giderek de büyüyor.

Petrol satıcısı olan ülkeler kazançlarının çoğunu harcarlardı. Ama son zamanda Sovereign Wealth Fund denen ve enerji gelirlerinin bir kısmını yatırarak biriktirdikleri fonlar kurulmuş ve biraz daha tedbirli davranmaya çalışmıştı. Ama petrol ve gaz fiyatı bugün olduğu gibi uzun süre ve yüksek dozda düşerse, bu fonlar da ancak kısa süreli mutluluk yaratır. Şimdi biraz bugünkü duruma bakalım.

Borç almaya başladı

Dünyada bugün toplam SWF kurumlarının varlıkları bilindiği kadarıyla 7.2 trilyon. Bu fonların bugünkü büyüklüğü de kriz öncesindeki 2007 değerinin iki misline çıkmış durumda. Bu da toplam hedge fund ve private equity funds denen özel finansal fonların toplamından daha fazla. Peki ülkeleri kurtarabiliyorlar mı? Cevap birçok ülke için hayır.

Kazakistan 55 milyar dolarlık bir SWF kurmuş. Ama petrol fiyatları hızla düşünce ve de ülke 2022 Kış Olimpiyatları’nı alarak büyük bir harcamanın da altına girmiş olduğundan Kazakistan SWF kurumu şimdi borç almaya başlamış. SWF ilk defa ekim ayında 1.5 milyar dolarlık borç almaya mecbur kalmış. Ülkenin petrol şirketi şimdi net ziyan üretmekte, fonun varlıkları da satıla satıla gene de sorun çözülemeyince, gelsin borç.

Suudi Arabistan Merkez Bankası aslında bir SWF gibi çalışıyor. Kazançların bir kısmı Merkez Bankası’nda döviz rezervi olarak tutuluyor. Ama bu yılbaşından beri Suudi Arabistan milyarlarca dolar kıymetinde birçok varlığı satmaya mecbur kaldı, yetmediği zaman da borç alıyor ve rezervler de azalıyor. Suudi Arabistan şu anda elindeki Avrupa şirket hisselerinin satabildiği kadarını satarak 2 milyar dolar nakit bulmuş. Böylece bu yıl sattıkları toplam varlık 3.1 milyar dolara çıkmış. Son on iki ayda da Suudi döviz rezervleri yüzde 13 azalarak 647 milyar dolar inmiş. Norveç de dünyadaki en büyük SWF olan fonunu 2016 yılında ilk defa borçlandıracak ve varlık sattıracak adımları atmış.

10 milyar dolar yatırım

IMDB denen Malezya SWF fonu da şu anda 11 milyar dolar borç almış bulunuyor. Abu Dhabi SWF fonu ise Malezya fonu IMDB’yi destekleyerek kurtarmaya çalışıyor. Çünkü en önemli sorunlardan biri SWF’in varlıklarını satarak küçülmesi ama bir problem de eldeki varlıkların, tüm dünya sorunlu iken satış gereken dönemde likit olmamaları.
Bir uzman “Eskiden ülkeler ordu beslerdi, şimdi ise SWF kuruyorlar, ama finanstan da pek anlamıyorlar! Yeniden orduya müracaat gerekebilir ” diyor. Rusya haziran ayında boşuna Çin, Abu Dabi, Katar, Bahreyn, Güney Kore, İran, Fransa ve İtalya SWF başkanlarını toplantıya çağırmadı! Suudi Arabistan Bakanı Muhammed bin Salman ise Rusya’ya 10 milyar dolar yatırım yapmaya karar verdi. Biraz da borca benzeyen bir yatırım idi bu!