Bugün birini çevirip dünyanın ne gibi sorunları var diye sorsanız, insanları çoğu size üç sorundan bahsederdi! Birincisi, ABD Merkez Bankası’nın faizleri artırıp, doları değerlendirip, gelişen ülkeleri dışa sermaye çıkarak, zor durumda bırakılması denirdi. İkincisi, gelişen ülkelerin çoklukla emtia satanlarının talebin azalması sonucu durgunluk yaşaması ve paralarının değer kaybı gibi olgular gündeme getirilirdi.

Üçüncüsü ise Çin ekonomisinin yavaşlaması ve emtia satanların en büyük müşterisi Çin’in içine kapanması ve gelişen ülkelerin karşısına global çapta talep zafiyeti çıkması denirdi. Bu olgular özellikle Çin’e yatırım yapanları ve Çin ile iş yapanları oldukça rahatsız etmişti. Ama piyasada en çok önem verilen de Çin’in yavaşlaması ve yapısal değişmesi olgusu. Çin’den kısa vadede gelen mesajlar, geçtiğimiz yaz hisse senedi borsasından çıkış yaşamaları, Merkez Bankası’nın değer kaybeden Çin parası ile mücadele etmek zorunda kalması ve de üçüncü olarak da Çin’in büyümesinin 2009 yılından bu yana en düşük reel büyüme oranına düşmesi oldu. Peki bu olgular sonrası Çin’de neler oldu? Bazıları düşen büyüme oranına bakıp Çin’in daha yüksek oranda büyüme düşüşü yaşamasının kaçınılmaz olduğunu söylüyorlar. Başkaları ise kötümser yorumlara itibar etmemeyi tercih ediyorlar. Hatta olanlar Çin’in uzun dönem için daha güvenilir, cyere daha sağlam basan bir ekonomik yaklaşıma girmekte olduğu anlamına geldiğini savunuyorlar. Hatta genel kanı bundan önceki otuz yılda çok hızlı büyüyenin şimdi yirmi otuz yıl daha yavaş büyümesi beklenilmesi gereken bir olgudur da diyorlar. Ve ekliyorlar: Komünist Parti endişeli olmadığına göre siz de endişelenmeyin!

Çin piyasalarında hızlı çıkış

Ancak ilginç bir karar son günlerde Çin liderleri tarafından gündeme getirildi. Çin liderleri ülkenin önümüzdeki beş yılı için yapılan ekonomik planda Çin’in beş yılda ortalama yüzde 6.5 reel büyüme yaşaması kararını aldılar. Yani 2016-2020 arasındaki reel büyüme ortalaması yüzde 6.5 olacak dendi. Tabii yıllarca borç ile yapılan ihracata dönük üretim artışından sonra ülke içinde tüketici talebinin, gelişmiş ülkelerin çoğunda olduğu gibi, iç tüketim talebi artışı şeklinde oluşması henüz güvenilen bir durum değil.

Yabancı yatırımcılar ise artık Çin’e yatırım yapan yabancıların bu değişiklikler karşında ilk defa önemli uzun vade önlemleri almak durumuna geldiklerini vurguluyorlar. Ama diğer taraftan da bir ülkede orta sınıf geliştikçe ve kuvvetlendikçe ihracattan, hizmet temelli iç tüketime geçmenin normal olduğunu da düşünüyorlar.
Ama son birkaç ayda ekonomik gelişmelerin dalgalı olması Çin hisse senetlerinden yüksek dozda çıkış getirdi. Fakat aslında Çin’in dışındaki tüm gelişen ülkelerin hisse senetlerinden de çıkış yüksek dozda. Ekim ayının son günlerinde gelişen ülkeler hisse senetlerinden toplam 70 milyar dolarlık kadar toplam satış gerçekleşmiş.

Orta gelir tuzağına düşebilir

Tabii ki Çin, Japonya’ya ve Kore’ye göre daha fazla oranda tepeden ve tek elden yönetilen bir ekonomi. İmalat sanayi ve yatırıma dayalı bir ekonomiden hizmet sektörü ve iç tüketime dönmek uzun yıllar alacak bir değişim. Çünkü gelişmiş ülkelerde özel tüketim milli gelirin yüzde 70 kadarıdır ama Çin’de sadece yüzde 38 kadar. Çin OECD ülkelerine benzemek istiyorsa da, özel tüketimi milli gelirin en az yüzde 60 kadarına çıkarması gerek. Bu da borçluluk oranı milli gelirin yüzde 300 kadarı olan bir ülkede zor! Güney Asyalı çeşitli ülkelerden iktisatçıların beş yıllık tahmini Çin’de özel tüketimin sadece yüzde 44 civarına çıkabileceği. Üstelik Çin’deki ortalama tasarruf oranı da yüzde 30 değerinin üstünde.

Bu tartışmanı özeti de Çin’in bir süre sonra orta gelir tuzağının içine düşebileceği, tabii tasarruf ve harcama eğilimlerini dramatik şekilde ve çok kısa zamanda değiştirmezse.