Son iki gündür, BIS kısa adlı ve Basel’de bulunan Merkez Bankalarının Bankasının, parasal genişlemenin durdurulması ve faizlerin artırılması konusunda hızlı şeklinde önlemler alınmadığı takdirde, global çapta ve çok çok aşırı sorunları bulunan özel ve kamusal, kurum ve kişilerin yüksek borçluluk ve kredi nedeniyle çöküşünün gündeme geleceği ikazından henüz birkaç gün geçmişken, The Economist dergisi de global finansal düzen konusunda bir başka ikaz üretti.
Hatırlanırsa İkinci Dünya Savaşı’na kadar dünyanın hegemonu İngiltere idi. Ancak İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra dünyanın hegemonu ABD oldu. ABD daha İkinci Dünya Savaşı bitmeden New Hampshire’da bulunan küçük bir kasabada global bir toplantı organize etmiş ve dünyanın savaştan sonra nasıl yönetilmesi gerektiği konusunda önemli kararlar aldırmıştı. 70 yıl önce imzalanan Bretton Woods anlaşması çok uzun süre sürekli büyümenin yolunu açmıştı. Bu toplantıda kurulan IMF ve Dünya Bankası gibi kurumlar ve özellikle yeni döviz kuru sistemi yaklaşımı da kur ve faizlerin oldukça dengeli gelişmesini ve dış ticaretin global çapta artmasını desteklemişti.

Çin, ciddiye almamaya başladı

Ancak ABD ve Avrupa son global kriz sonrasında yeni hegemon adayı Çin’in bu kurumlarda önemli oy ağırlığıyla temsil edilmesine yol açmadılar. Çin’in oy hakkı o kadar küçük kalmıştı ki, Çin bu kurumları ciddiye almamaya başladı. Çin dünyanın kendisine yakın bölgelerinde gücünü ortaya koyarken, dünyanın uzak bölgelerinde işe de karışmıyordu. Bu arada Bretton Woods anlaşmasının bazı parçaları oldukça iyi çıkmıştı. Ama bazı parçaları ise, örneğin sermaye hareketi kontrolü ve sabit kur önlemleri, 1970’li yıllara girilince ortadan kalkmak zorunda kalmıştı.
Ancak bugün çok sayıda ülke sermaye hareketlerinin yarattığı sorunlardan şikâyetçi. Bu arada da global dış ticaret kurallarının yenilenmesi görüşmeleri de bir kenara itilmiş bulunuyor. Barack Obama IMF’e daha fazla fon sağlayarak ve gelişen büyük ülkelerin kararlara katılmasını sağlayan reformlar yapma girişiminde ama kendi ülkesinde Kongre’den pek destek alamıyor.

Zengin ülkelerden uzaklaşıyor

Diğer taraftan da ABD ve Avrupa dış ticarette, sınırlı sayıda ülke ile yeni anlaşmalar peşinde. Çin hariç tutuluyor ve Çin dışı Asya ile bile anlaşma yapılıyor. Bu da Çin’in kendisinin de kızıp, başka bir anlaşmaya dayanan bir düzen yaratmasına yol açıyor. Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın 50 milyar dolarlık bir BRICS kalkınma bankası kurması ve IMF benzeri yardım kuruluşu yaratması girişimi hızla gündeme gelmeye başladı. Bir de Japonya’nın etkisi altında olmayan Asya Kalkınma Bankası kuruluyor. Bu girişimler de Çin’in kendisini zengin ülkelerden uzaklaştırma girişimi içinde olduğunu gösteriyor.
John Maynard Keynes sağ olsa idi bu ekonomik milliyetçilik ve ayırımcılığın risklerinden değil, aslında fırsat kaçırılması şeklindeki sonuçlarından bahsederdi deniyor. Örneğin Çin ve Batı bir araya gelip Çin’in finansal piyasalarının libere edilmesini sağlayabilselerdi, ve Yuan hızla bir global para haline gelse idi, daha da iyi bir dünya ekonomisi ortaya çıkmaz mı idi?
Galiba New Hampshire’de yeni ama global bir toplantı yapma zamanı geldi diye düşünmek daha doğru bir yaklaşım olacak.