Eğer bir iktisatçı olarak bana sorarsanız, bir ülkede petrol veya doğal gaz olması iyi midir derseniz, eğer medeni ve sosyal bir ülke ise evet yoksa petrol beladır derdim. Bölgemizdeki bütün petrol ülkelerine bakın, kaosu göreceksiniz. Benim bildiğim son dönemde petrol kaynağından vatandaşlarına mutluluk üretmiş tek ülke Norveç’tir.
Norveç 18 yıl evvel petrolü bulmuş ve petrolü gelirini ülkenin her vatandaşına paylaştıracak bir sistem kurmuştu. 1996 yılından bu yana birikimleri artan Norveç’in petrol fonu artık 13.5 yıldır her gün ortalama 165 milyon dolar artan bir tempo ile büyüyor. Ülkenin her vatandaşı Krone cinsinden milyoner haline gelirken (dolar olarak kişi başına 170 bin dolar ediyor, bir dolar da 6.6 Krone) , fonun toplam değeri de 860 milyar dolara çıktı. Fonun en çok yaptığı yatırım üretim şirketlerinin hisselerini satın almak. Böylece dünyada halka açık toplam şirketlerin hisselerinin yüzde 1.3 kadarı Norveç vatandaşlarına ait. Bu fonun varlıkları ülkenin GSYİH sayısının kabaca 2 misline yakın. Üstelik petrol fonu kaynakları devletin bugünkü tüketim harcamaları için kullanılmıyor, tam tersine gelecek için yatırıyor. Petrol fonu aslında Norveç vatandaşlarının emeklilik fonunu oluşturuyor!

Kişibaşı yıllık gelir 100 bin dolar

Norveç’in 2013 yılı GSYİH sayısı satın alma gücü paritesi ile 282 milyar dolar. Ama resmi kur ile de 515 milyar dolar. Resmi kur ile kişi başına yıllık gelir 100 bin dolara yakın, satın alma gücü paritesi ile de 55 400 dolar. Norveç vatandaşları gelirlerinin yüksek bir oranını, yüzde 38 kadarını tasarruf ediyorlar. Sanayi sektörünün GSYİH hasıla içindeki payı da yüzde 42.3 yani çok yüksek. İşsizlik ise sadece yüzde 3.6 civarında. Ülkede cari denge açığı yok,fazla var. Kamu bütçesi de fazla vermekte. 5.14 milyon kişilik ülkede fakir de yok. Zaten en büyük şehir Oslo da sadece 915 bin kişi nüfusa sahip.
Ancak son dönemde petrol fiyatlarının düşmesi iki sorun yarattı. Birinci fon tarihinde ilk defa bu yıl ziyan etmeye başladı. İkincisi fonun yatırımlarında değişiklik yapması konusu tartışılır oldu.
Fonun varlıkları arasında reel varlıklar yüzde 40 oranından yüzde 60 oranına çıkmış. Ama gayrimenkul kabaca yüzde 5 kadar. Gayrimenkul alınmasının artması fonun çalışanlarının sayısını 370 kişiden 2016 yılında 600 kişiye kadar arttırır, yani masraf kapısı olur diye de düşünülüyor. Bu sayının üçte biri gayrimenkullerde çalışan kimseler olur hesabı yapılıyormuş.

Enerji yatırımlarını azaltacak

Fon aynı zamanda Avrupa’ya olan yatırımlarını da azaltmaya çalışıyormuş. Fondaki bonoların yüzde 60’tan azı Avrupa bonoları olsun, hisse senetlerinin de Avrupa payı da yüzde 40 altında olsun deniyormuş.
Fon hisselerini elinde tutuğu şirketlerin yönetimiyle de zaman içinde daha yakından ilgilenmeye başlama kararı almış. Diğer taraftan da petrol ve gaz şirketlerine olan hisse senedi ve bono yatırımlarını da azaltmaya çalışacakmış. Çünkü Norveç’te siyasetçiler iklim ve çevre konusunu çok önemli olarak görmekteler ve bu nedenle enerjiden para kazanmalarına rağmen enerji şirketlerine yatırımı azaltmak istiyorlarmış.