Dün son derece önemli bir günü daha idrak ettik. Sınava giren 1.7 milyon gencimizi ve dolayısıyla aileleriyle birlikte yaklaşık 6 milyon insanı yakından ilgilendiren bir sürecin daha sonuna geldik. Gelinen aşamada öğrenci adayları puan kartlarını ellerine alıp üniversiteleri dolaşacak, rehberlere danışacak, aile meclisleri toplanacak ve tercih listeleri oluşturulacak. Sonucunda da bazılarının yüzü gülerken, bazıları için sıkıntılı günler başlayacak. Bu konuda ben de bir değerlendirme yapayım.
1- ÖSYS sisteminin ilk aşaması olan Yükseköğretime Geçiş Sınavı'nda (YGS) 180'in üzerinde puan alarak başarılı olan 1.311.954 öğrenci LYS'ye (Lisans Yerleştirme Sınavı) girdi ve tercih yapmaya hak kazandı. Lakin bu hak, öğrencilerin artık üniversiteli olduklarını garanti altına almaya yetmiyor. Bir yüksek öğrenim kurumunda okuma imkanına sahip olabilmek için 'doğru tercih' yapmak gerekiyor. Yani alınan puanın tercih edilen bölümler için yeterli olması şart. Edindiğimiz tecrübeler, her dönemde yanlış tercihler nedeniyle açıkta kalan, yüksek puanlarına rağmen hiçbir yere giremeyen birçok öğrenci olduğunu gösteriyor. Gerçi bu öğrenciler için ek kontenjan döneminde ikinci bir fırsat daha sunuluyor ama yine de durduk yerde sıkıntı çekmemek için rehberlerin de desteğiyle hazırlanmış tercih listeleriyle başvurmanın önemine dikkat çekmek istiyorum.
2- Öğrencilerin sınav kadar meşakkatli olmasa da, en az onun kadar önemli olan tercih döneminde paniğe kapılmadan, sistemi iyi öğrenerek davranması çok mühim. Bugün sayıları yaklaşık 170'i bulan üniversitelerin arasından seçim yapacaklar. Kendilerinden bir önceki neslin çektiği mahrumiyetten bugün eser yok. Vakıf üniversiteleri ücretli olduğundan herkes için imkanlar el vermeyebilir. Lakin geçtiğimiz yıl yaklaşık 70.000'i devlet üniversitelerinde olmak üzere 110.000 kontenjan boş kaldı. Yani eğer ille belli üniversiteler ya da belirli branşlar diye özel bir tercih yoksa herkesin bir üniversiteyi kazanacağının neredeyse garanti olduğu bir dönemdeyiz. Bu bakımdan sakin ve stratejik bir bakışla tercih listelerini hazırlamakta fayda var.
3- Tercihleri yaparken çok farklı kanallardan etkiler, baskılar gelebilir. Özellikle velilerin hatırında tutması gereken bir konu var. Şimdiki gençler bizim yaşadığımız uygarlık düzeninin yabancıları ve bizler de onlarınkine onlar kadar aşina değiliz. Son 20 yılda dünya büyük bir endüstriyel, sosyal, yapısal dönüşüm yaşadı. Bizler yeni dijital çağın, sonradan yerleşik 'göçmenleri'yiz. Oysa bizim çocuklarımız bu çağın 'ev sahipleri'. Bizlerin sonradan öğrendiği birçok konu onların zaten 2-3 yaşından itibaren zaten bildiği şeyler. Bizim önemli bulduğumuz sektörler, meslek grupları bir bir ortadan kalkıyor ve yerini yenilerine bırakıyor. Artık makine mühendisliği, kimya mühendisliği gibi alanlar değil, enerji sistemleri mühendisliği, biyomühendislik ve genetik gibi alanlar revaçta. Bilgisayar mühendisliği bile devrini kapattı, yazılımcılar ön planda. Tıp da dönüşüyor, hukuk da. İletişim, sanayi sonrası toplumunun favori meslek grubu olarak giderek daha fazla öne çıkıyor. Çocuklarımıza yardımcı olmak istiyorsak, önce yeni çevreyi öğrenmeye çalışmalıyız. Eski bilgilerimizle vereceğimiz yön, çocuklarımızın geleceğini de riske atabilir.
4- Her sınavda olduğu gibi bu sınavda da başarısız olanlar olacaktır. Hayat burada başlamadığı gibi burada bitmeyecek. Bizlerin yaşına gelen herkes iyi kötü tecrübe etmiştir, 'hayatta başarılı olmanın yolu mutlak surette sınav performansından geçmiyor'. Kaldı ki, bir sınavı başaramayan bir başka sınavda başarılı da olabiliyor. Kazanamayanlar üzülmek yerine geleceğe hazırlanmalı. Kendinizi çok dibe vurmuş hissedebilirsiniz. Hemen toparlanın ve unutmayın, 'kuyudan çıkamamanızın nedeni kuyunun derinliği olmayabilir. Belki ip kısadır.'