Afganistan'da suların öyle kolay kolay durulmayacağı anlaşılıyor. Uzun yıllardır istikrarsızlık ve şiddet atmosferinde yaşanan ülkede, bir yüzyılda üçüncü defa (İngiliz, Sovyet ve Amerikan) süper güçlerin müdahalesine maruz kalmış olmanın yorgunluğu yaşanıyor. Her geçen gün can kayıpları artıyor, yoksulluk ve yoksunluk zirveye tırmanıyor, Afganistan halkının ödediği bedel bir türlü büyük güçlerin iştahını kesmiyor.
Afganistan öyle bir yer ki, o topraklara girenin, ne kadar güçlü bir orduya sahip olursa olsun, ülkeyi bütünüyle fethetmesi mümkün değil. Doğa, Afgan halkının bağımsızlığına kastedene aşılmaz engeller oluşturmuş. Dağlık yapı ve sarp kayalıklar gerilla savaşı veren gruplar için güvenli sığınaklar sağlıyor. Taliban ve El Kaide militanlarının rahatça saklanması ve vur kaç taktiğine uygun saldırılar düzenlemesi oldukça kolay. Üstelik dışarıdan gelenler hangi mevsimde olursa olsun o coğrafyanın iklim koşullarına uyum sağlamakta zorlanıyorlar. Ev sahipleri, davetsiz misafirlere karşı büyük avantaja sahip. Gelen bir an önce gitmek için zaman kolluyor.
Oysa NATO'nun 11 Eylül saldırılarının hemen ardından Afganistan topraklarına girdiği dönemlerde pek kimsenin aklına 'nasıl çıkarız?' sorusu gelmemişti. En azından bu soruya makul bir cevap bulana kadar düşünüp taşınılmadı. Terör saldırısının hemen ardından 'hepimiz Amerikalıyız' sesleri altında NATO'nun 5. maddesi işletildi ve BM Güvenlik Konseyi kararıyla Uluslararası Barış ve Güvenliğe Destek Gücü-ISAF oluşturuldu. 2003'te NATO komutayı devraldığında 30 ülkeden 5000 asker Afganistan'da görev başındaydı. Ancak NATO'nun görev alanı olan Avrupa ve Kuzey Amerika dışı coğrafyadaki ilk operasyon giderek büyüdü. Ülkede kontrol sorunu arttıkça yeni askeri birlik gönderildi. Bugün ISAF'a bağlı toplam 132.000 asker görev yapmakta. Bu birlikler 2014 yılı itibarıyla yetkilerini Afganistan ordu ve polisine devrederek yavaş yavaş çekilecekler.
NATO birlikleri çekilme aşamasına doğru ilerleseler de işlerin çok iyi gittiğini söylemek mümkün değil. En son NATO'nun en yakın müttefiki olarak kabul edilen, Hamid Karzai'nin üvey kardeşi Ahmet Veli Karzai'ye düzenlenen suikast, kanımca geleceğe dair önemli mesajlar içeriyor. Karzai'nin cenaze töreninde bile terörün durmaması ve Kandahar'daki camiye yönelik bombalı saldırı, eylemlerin süreceğini gösteriyor. Kısaca şiddet, ne kadar bastırılırsa bastırılsın bir yerlerden sürgün veriyor.
Batı dünyası Karzai'nin ölümünden Taliban'ı sorumlu tutsa da, konunun sadece siyasi boyutta değerlendirilmesi yetersiz. Zira Afganistan bir uyuşturucu üretim bölgesi ve Ahmet Veli Karzai de ülkedeki bilinen en önemli uyuşturucu baronlarından birisiydi. Bu işi önemli ölçüde NATO destekli olarak yapıyordu ve meşruiyetini de halkın uyuşturucu üretiminden vazgeçmesi halinde aç kalacağı iddiasıyla sağlıyordu. Zira Afgan halkının en önemli geçim kaynaklarından birisi afyon ekimiydi ve zaten açlık ve sefaletin kol gezdiği ülkede bunun da yasaklanması kitlesel ölümler yaratabilirdi. Bunun farkında olan NATO yöneticileri de ilk başlarda çok katı duruş sergiledikleri bu konuda esnemeyi tercih ettiler.
Afganistan'ın dünya uyuşturucu üretimindeki payı NATO müdahalesinin ardından giderek arttı. Engelleme çalışmaları halkın tepkisine neden olduğundan müttefikler bu konudaki mücadeleyi üretim değil, dağıtım hattında yoğunlaştırmayı tercih ettiler. 2011 BM Uyuşturucu Raporu'na göre Afganistan kaynaklı uyuşturucunun büyük bölümü Türkiye üzerinden yayılıyordu. Afganistan, İran, Türkiye, Balkanlar, Batı Avrupa hattında gelişen bu trafiğe Türkiye'de son dönemde yapılan operasyonlarda ciddi bir darbe vuruldu. Uyuşturucu fiyatları ise %35 oranında arttı.
Afganistan deyip geçmemek lazım. Dünya farklı kanallardan birbirine bağlı. Karzai'nin öldürülmesini bir de bu bakımdan değerlendirmek iyi olur. Uyuşturucu hatlarında bir kayma olması hiç sürpriz olmaz.