Aşağıda ORSAM'ın Ortadoğu Danışmanı Abant İzzet Baysal Üniversitesi'nden Doç.Dr.Veysel Ayhan'ın Libya'daki siyasi kargaşa hakkındaki ORSAM tarafından yayınlanan sosyolojik ve siyasi analizinin kısaltılmış özetini bulacaksınız. Analizleri, genelde tanımadığım Libya'da olanları anlamak için son derece önemli ve faydalı olduğunu düşündüğümden buraya kısaltarak aktardım.
Dr.V. Ayhan  Libya'daki rejimin sonunun geldiği analizini yaparken, Bingazi'de başlayan ve kısa sürede başkent Trablus'a sıçrayan Kaddafi karşıtı hareketin temelinde 'Batı tarzı demokratik bir sistem kurmak yerine', iktidardan dışlanan ve sistematik olarak baskı, sindirme ve öldürülme politikalarına maruz kalan kabilelerin 'kendi iktidarlarını kurma hedefi ve politikasının yattığını' söylemekte.  Sirte bölgesindeki Kaddafi kabilesinden gelen Muammer Kaddafi, 22 Şubat'ta yaptığı açıklamayla iktidarı bırakmayacağını ve karşı kabilelere karşı savaş açtığını deklare etmişti. Dr.Ayhan'ın gözlemlerine göre 24 Şubat itibarıyla muhalif kabilelerin ve muhalefet gruplarının Bayda'da yaptıkları toplantıda Trablus'tan ayrı yeni bir idari ve siyasi yapı oluşturma ve savaşı Kaddafi rejimini devirene kadar sürdürme kararı almaları da, Libya'da Kaddafi rejiminin sona geldiğini göstermektedir.
Libya'daki iç savaşın kıvılcımını, Trablus'la birlikte başkent olan Bingazi'de, rejim karşıtı avukat Fethi Terbil'in 15 Şubat'ta tutuklanması üzerine Bingazi polis merkezi önünde başlayan gösterilere, polisin sert müdahale etmesi oluşturmuş. Terbil'in serbest bırakılmasını isteyen göstericilerin kısa sürede 600-700 kişiye ulaşması ve başta Zintan olmak üzere değişik kabilelere bağlı yaklaşık 40 göstericinin yaralanması üzerine protesto eylemleri kısa sürede Bingazi'den  Doğu Libya'da bulunan Al Bayda ve Az Zintan'a da sıçramış.
Kaddafi ordu içindeki kabile bağlarının varlığını bildiğinden olaylar, sırasında tüm ordu yerine kendisine bağlı güvenilir birlikler ve paralı askerleri kullanma yoluna gitmiş. Olayları daha iyi anlayabilmek için Libya'daki Arap toplumunun pek bilmediğimiz sosyolojik yapısını anlamak gerek. Uzman Dr. Ayhan'ın  görüşüne göre Libya'daki Arapların yaklaşık % 85'i kabile yapısına göre örgütlü.
Libya'da kabileler arası çatışmalar başladıktan sonra Adalet Bakanı, İçişleri Bakanı, diplomatlar, üst düzey askerler ve muhalif kabile üyesi devlet memurlarının görevlerinden istifa etmesinin temel nedeni de bağlı oldukları kabilelerin isyan hareketine katılmaları veya söz konusu kabilelere karşı silah kullanılmasıdır. Diğer bir deyişle  bazı kişilerin, Kaddafi sivil insanları öldürdü diye görevlerinden ayrıldığı yönündeki değerlendirmeler pek doğru olmayabilir.
Bu arada Libya veya genelde Arap toplumunu irdelerken kabile ve aşiret gibi kavramların birbirlerinin yerine kullanılmamalı. En üst örgütlenme şekli aşiretlerin bir araya gelerek oluşturdukları kabilelerdir. Kabileler kendi içinde aşağıya doğru aşiret, sülale ve aile birliklerinden oluşmaktadır. Kabile liderlerinin seçimi babadan oğula yerine, yönetici sülaledekiler arasından kabilenin güvenliğini, çıkarını ve devamını en iyi sürdürecek bireyin seçilmesiyle olur. Kabile liderini çıkaran sülalenin, başarılı bir lider çıkartamaması durumunda, bir başka sülaleden yeni bir liderin ortaya çıkması da mümkündür. Bir diğer önemli özellik ise Arap kabile geleneğinde evliliklerin oldukça önemli olduğudur. Eğer kabilenin evlenmemiş kız çocuğu, başka kabileden biriyle evlenirse, kadın kocasının bağlı olduğu kabilenin bir üyesi olmaktadır.
 Ayrıca Libya'daki kabile yapısında biatten ziyade, özgürlük ve bağımsızlık daha da önemli bir gelenektir. Sınıfsal bir ayrıma tabi olmayan  kabile üyeleri, kararların alımına da katılma hakkına sahiptirler. Kararları kabul etmeyen üyeler başka kabilelerin koruması altına girebilirler. Çünkü kabile içerisinde kararlar Meclislerde alınırken tüm kesimler açık bir şekilde tartışmalara katılacaklarını ve en sonunda alınan kararlara uyacaklarını belirtmektedirler. Dolayısıyla kararlar üsten dayatmayla değil alttan üste doğru alınmaktadır. Bu gelenek ve anlayış, bugün Libya'daki siyasal iktidar mücadelesinin nasıl şekillendiği ve nasıl şekilleneceğinin anlaşılmasına da önemli katkı sağlar.
Yarın devam edeceğiz!