Dün dünyadan Türkiye'ye akseden haberlerde, bütün merkez bankalarının diken üstünde olduğu konuşulmaktaydı. Nedeni de son derece basit. Libya'daki ve diğer bölge ülkelerindeki kriz uzun vadeli ve yüksek dozda etkili olursa, enflasyon yükselmesi, gıda fiyatlarının zıplaması ve durgunluk tehlikesi tüm dünyaya yayılabilir. Dünyayı televizyon haberlerinden izleyen her kişi bunları söyleyebilir. Ama iktisatçıların görevi, teknik analiz ve kantitatif tahmin yapmaktır. Bu da gelişmelerin fotoğrafını iyice çekmeden yapılamaz. Uzman ile televizyon izleyen arasında bir fark olmalı.

Dün Merkez Bankası, Libya ve diğer bölge ülkelerinden kaynaklanan risklerin ülkemize etkisi konusunda açıklamalar yaptı. Durmuş Yılmaz ülkemizden çıkan sıcak paranın 10 milyar doları bulduğunu, daha da artabileceğini, bunun da zaten arzu edilen dozda bir azalma olduğunu vurguladı. Bütün resmin ise mart ayında görülebileceğinin altını çizdi. Yılmaz, ülkemizin henüz enflasyonu dizginlememiş bir ülke olduğunun altını çizerek, petrol fiyatlarındaki 10 dolar artışın enflasyonda yıllık bazda 0.4 artış getireceğini, şubat ayında hedefin altında bir enflasyon görüleceğini, yıl sonu içinse yüzde 5.9 enflasyon tahminleri olduğunu, işsizlik oranlarının bir süre daha kriz öncesindeki düzeylerin üstünde devam edeceğini, cari açığın ilk çeyrekte artmaya devam edeceğini, tedbirlerin net etkilerinin daha sonraki dönemlerde ve bölgedeki siyasi oluşumların etkilerine bağlı ileride gündeme geleceğini söyledi.
Bizse bu sözlere bir ekleme yapacağız. Türkiye sıcak para, kredi balonu, cari açık ve aşırı ithalat gibi sorunlara karşı, mevduat karşılıklarını arttıran ve en kısa vadeli faizi Batı'daki faiz oranları olan yüzde 1-2 aralığına indirerek, ikili bir politika ile cevap verdi. Ancak Türkiye sıcak para, kısa vadeli sermaye hareketi, kur değerlenmesi, cari denge bozulması ve kredi balonu gibi konularla bu dönemde uğraşmak zorunda kalan tek ülke değil.

Örneğin birçok kimsenin favorisi ünlü BRIC ülkesi Brezilya da bize benzer sorunlarla uğraşıyor ama farklı şekilde. Onlar Tobin vergisi koydular, ayrıca portföy getirilerinden de ekstra vergi almaktalar ve faiz yükselttiler. Sonuç?  
Brezilya'da son beş yılda kredi büyümesi GSYİH büyümesinin 2.5 misli olarak gerçekleşmiş. Bu artış diğer BRIC ülkelerinden Rusya'da 2, Hindistan'da 1.6 ve Çin'de 1.2 misli olmuş. Brezilya'da borçluluk oranı düşük, yani yüzde 46 kadar. ABD'de ise yüzde 165 kadarmış. Brezilya'nınki büyük değil yani!
Ama Brezilya'da sorun başka! Sorun borçluluk oranı değil borcun yükü. Brezilya'da enflasyonun yüzde 6 civarına düşmesine rağmen Brezilya'daki bankalarda kredi faizi yüzde 25 civarında. 2012 yılında daha da yüksek bir orana, yüzde otuza çıkması bekleniyor.
Hatırlanırsa ABD'de kriz öncesinde genel halkın borç yükü yüzde 14 civarına çıkınca kredi balonu patlamıştı. Brezilya'daki durum ABD'nin subprime krizindeki durumuna çok benziyor.
Brezilya banka sisteminde operasyonel giderlerin varlıklara oranı yüzde 4.2, halbuki bu oran Hindistan'da yüzde 1.6 ve Çin'de yüzde 1.1 civarında. Bu yüksek maliyet düzeyi kredi maliyetini yüksek tutan olgu.
Makro gözlükle bakıldığında düşük tasarruf düzeyi ile aşırı değerli bir para büyüme hadlerini zorlar ve ülkenin rekabet gücünü de azaltır. Böyle bir ortamda adınız BRIC olduğu zaman kredi pompalayarak büyüme haddini yükseltebilirsiniz. Ama diğer BRIC'ler tasarruf düzeyini henüz düşürmediler ve paraları da daha rekabetçi. Yani Brezilya daha yüksek tasarruf oranları ve daha yüksek yatırım oranları yaratmak zorunda.

Brezilya aynen bizim gibi kredi daraltma politikalarını uygularken bizden daha da dikkatli ve kontrollü olmak zorunda. Şu andaki kredi balonunda kontrolü kaybetmemesi gerek. Brezilya kredi balonunun zayıflatmak için faiz oranlarını yükseltti. Yani politikası Türkiye'den farklı. Ama global faizler artan enflasyon nedeniyle artarsa, kredileri azaltmak süreci içindeki bir Brezilya çok kötü yakalanmış olabilir, faizi daha da arttırması gerekebilir.
Türkiye'deki politikaları anlamak isteyenler, bir de Brezilya verilerine baksınlar!