Geçmişte döviz sıkıntısı Rusya’yı hep pes ettirmiş ve büyük yapısal değişikliklere yol açmıştır! 1980’li yılların ortasında Perestroika gelmiş ve Sovyetler Birliği çökmüştü. 1997 Asya krizi sonrasında, 1998'de Rusya borçlarını ödeyememişti, bizi bile krize sürüklemişti. 2008-2009 krizi sonrasında bile ülkenin dış borcu GSYİH’nın yüzde 35 kadarı ama Ukrayna macerası ve Batı’nın yasakları Rusya’yı sallamaya başladı.

“Rusya tuhaf bir ülke!” diyor The Economist dergisi! Ruble yılbaşından bu yana yüzde otuz değer kaybetti, son birkaç günde toparlanma gibi bir değişim de var. Ama aslında sorunlar büyük.

Olimpiyat harcaması inanılmaz

2007'de petrol 72 dolar varil başına iken Rusya yüzde 8.5 büyüyordu. 2012'de petrol 111 dolar iken ise Rusya sadece yüzde 3.4 büyümüştü. 2010 ile 2013 arasında petrol fiyatları yüksek iken Rusya’dan 233 milyar dolar sermaye çıkışı da olmuştu. Ruble devalüasyonu hep petrol fiyatını izler. Petrol düştü mü Ruble de acilen düşer, enflasyon da zıplar. 2000 yılında Rusya’nın dışarıdan ithalatı 45 milyar dolar kadardı. 2013 yılında ise 341 milyar dolara çıkmıştı. Devletin borcu 57 milyar dolar kadar, yani aslında az. Şirketler 2015 sonuna kadar da kabaca 135 milyar dolar borç geri ödemek zorundalar.
Rusya’nın döviz rezervleri GSYİH’nın üçte biri kadar yani 570 milyar dolar deniyor. Ama bu rezervin 220 milyar dolar kadarı da son dönemde bankalara destek ve Ruble koruma girişimleri için harcanmış durumda. Tabii unutulmaması gereken 2008 yılından bu yana askeri harcamaların yüzde 30 kadar arttığı. Bu nedenle Rusya Maliye Bakanı A. Kudrin 2011 yılında istifa etmişti. Son iki yılda alınan 170 milyar dolarlık dış borcun çoğunun da yurtdışına çıktığı konuşuluyor. Ama bugünkü durum 1998 yılından farklı. O zaman borç GSYİH’nın yüzde 50 kadarı idi ve döviz rezervi ise yüzde 5 kadardı. Şimdi ise Rusya’nın cari denge fazlası var. Tabii örneğin Sochi Kış Olimpiyatları için 50 milyar dolar harcanmış olması da inanılır gibi değil. Bu harcamaların çoğu da yandaş firmalarca bankalardan, bankalar da dövizi Merkez Bankası’nın rezervlerinden almış.
Rusya’nın en büyük şirketi olan dev petrol şirketi Rosneft (Putin’in dostu İgor Sechin tarafından yönetiliyor) az zaman önce 30 milyar dolar borç alarak TNK-BP petrol şirketini satın almış olmaktan oldukça şikâyetçi, borç ödemek için devletten acilen 40 milyar dolara yakın borç talep ediyor.

Türkiye'ye de etkileri olur mu?

Rusya 1913 yılında Birinci Dünya Savaşı’nda da emperyalist olma arzusuna kurban gitmişti. Şimdi de benzer durumda gibi. İşler kötüledikçe Putin dış alemi de tehdide başladı. Ama bu tehditler döviz rezervlerini de ters etkiliyor. Putin döviz rezervi miktarı yılbaşından bu yana yüzde 20 düştü demiyor, rezervlerimiz 370 milyar dolar diyor. Fakat bu rezervlerin 170 milyar doları da iki fonda tutuluyordu. Bunlardan biri sadece emeklilik ödemeleri için kullanılıyordu. Diğeri ise yeni yatırım projelerine 82 milyar dolarlık döviz tahsis etmişti. Bazı tahminciler döviz rezervlerinin bu nedenle 200 milyar doların altına indiğini söylemekteler. Üç beş ay daha bugünkü durum devam ederse global finans sektörü panik yapmaya başlar!
Bir risk daha var. Henüz değil ama potansiyeli yüksek bir tehdit oluşturan SWIFT konusu da gündeme gelebilir. 2012'de İran bankaları SWIFT üzerinden elektronik fon transferi yapmaktan men edilmişlerdi. Bugün de eylülde Avrupa Parlamentosu Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline karşılık olarak SWIFT kullanma teklifini getirmeye çalışıyordu, ama henüz bir karar yok. Bu tür bir yasak tabii çok büyük etki yapacak bir önlem olurdu. İran SWIFT yasağının etkisini ancak Türkiye’nin yardımıyla önemli ölçüde aşabilmişti. Petrol fiyat düşüşü bize yarar ama Rusya’ya yaramaz. Rusya daha döviz kaybı yaparsa da, hem ihracatımız hem de turizm gelirimiz açısından bize de kötü etkisi olur!