Geçtiğimiz kasıma ilişkin ödemeler dengesi verileri Merkez Bankası tarafından 2017 Ocak ayı başında açıklanmıştı, ancak biz o günlerde akademik bir konferansta olduğumuzdan ve üniversite sınavları ve de kar nedenyle kasım cari açığını gazetemizde analiz edememiştik (bir okurumuz hatırlattı)! Ama cari açık çok önemli ve biz de üç hafta geç de olsa da, cari açığı bugün analiz ediyoruz.
2015’in kasım ayında 2.2 milyar dolar olan cari açık 2016’nın kasım ayında da benzer seviyede gerçekleşti ve yıllık bazda değişmedi. Beklentiler cari açığın Kasım ayında 3 milyar dolar civarına yükselmesi yönündeydi ancak bu gerçekleşmedi. On iki aylık birikimli cari açık Kasım ayı itibarıyla 33,7 milyar dolar ve bu da GSYH oranı olarak kabaca yüzde 4 civarına karşılık geliyor.
Ödemeler dengesi tablosu kasımda ihracatın yüzde 8.4, ithalatın da yüzde 5.4 arttığını, dış ticaret dengesinin ise yüzde 6.4 oranında azalarak 3.1 milyar dolardan 2.9 milyar dolara gerilediğini gösteriyor. Net hizmet gelirleri kasım ayında 1.3 milyar dolardan 1.0 milyar dolara gerilemiş. 2016’nın ilk on bir ayında net hizmet gelirleri 23.6 milyar dolardan 14.9’a inmiş durumda. Kabaca yüzde 37 oranında düşüş söz konusu. Bavul ticareti gelirlerinde de yüzde 11 oranında düşüş var. Bu da cari açık açısından olumsuz . 2015'te hizmet gelirleri 25 milyar dolar civarında iken 2016’da 15 milyar dolara inecek. Bu cari açığın üzerinde kabaca 10 milyar dolarlık bir baskı yaratacak.
Finansman tarafına baktığımızda uzun vadeli doğrudan yatırımların kasımda bir miktar toparlandığını görüyoruz. 2015 Kasım’ında 194 milyon dolar olan net doğrudan yatırım girişleri Kasım 2016’da 444 milyon dolara yükselmiş. Ancak ilk on bir aylık toplamda net doğrudan yatırım girişi 2015’te 10.6 milyar dolar iken 2016’da 6.1 milyar dolara gerilemiş. Aşağıdaki grafikte doğrudan yatırımlarda görülen bu bozulma net olarak görülebiliyor.

Sıcak para denilen, kısa vadeli portföy yatırımlarında ise kasımda 2.7 milyar dolarlık net çıkış gerçekleşmiş. Bu çıkışlar büyük oranda yabancı satışlarını yansıtıyor. 2016’nın ilk on bir aylık döneminde net 8.3 milyar dolarlık portföy yatırımı gerçekleşmiş. Kasım ayı finansman verilerine toplu olarak baktığımızda, finans hesabının portföy yatırımlarındaki çıkışlar nedeniyle 1.2 milyar dolar açık verdiğini görüyoruz. Böylece 2.3 milyar dolarlık cari açığın üzerine, finans hesabındaki 1.2 milyar dolarlık açıkla birlikte toplam finansman ihtiyacı 3.5 milyar dolara yükselmiş. Net hata ve noksan kaleminde görülen kaynağı belirsiz 2.7 milyar dolarlık döviz girişi cari açığın finansmanında en önemli kalem haline gelmiş. Yaklaşık 0.8 milyar dolarlık finansman ihtiyacı da rezervlerden karşılanmış.
Net hata ve noksan kaleminde 2016’nın ilk on bir ayında toplam 9.6 milyar dolarlık giriş yaşanmış. Bu rakam 2015’in aynı döneminde 11.7 milyar doladı. Buna karşılık 2015’in ilk on bir ayında 5.2 milyar dolar azalan rezervler 2016’nın aynı döneminde 7.8 milyar dolar artmış. On bir aylık dönemde 28.6 milyar dolarlık cari açığın finansmanında en fazla pay 14.7 milyar net borçlanma ile banka dışı özel sektörün olurken, 9.6 milyar dolarlık net hata ve noksan kalemi ikinci önemli finansman kaynağı olmuş. Finansman tablosundaki bu görünüm de ödemeler dengesi tablosunu bizce kırılgan hale getiriyor.