1969 yılı yazında IMF “Special Drawing Right” adı verilen ve SDR kısa adı ile anılan para birimini yarattı. Aslında başlangıçta SDR suni bir muhasebe kaydı birimi idi ama pek yakında yuan SDR sepetini oluşturan para birimlerinden biri olacak gibi.

Türkçede “Özel Çekme Hakkı” denen SDR 1969 yılında IMF üyesi ülkelerin o zaman Bretton Woods adlı sabit kur sisteminde döviz rezervi yerine kullanabilecekleri bir hak ve bir ödeme aracı idi. O dönemde ülkeler sınırlı döviz rezervi sahibi e en geçerli olan altın ve dolar rezervleri de kıt olduğundan, döviz konusunda sıkıntı çekenlerin dünya ticaretinde kullanabilmesi için sentetik bir birim olan SDR yaratılmıştı.
Ama daha sonraları, 1973 yılında Bretton Woods sabit kur sistemi çöküp de, başlıca para birimleri de dalgalı kur sistemine geçince ve sermaye piyasaları da büyüyünce, ortaya çıkan dış âlemde döviz borçlanabilme imkanı SDR’ye olan ihtiyacı azalttı. Kredi itibarı olan ülkeler de döviz borçlanarak ticaret yapar hale geldiler. Bugün SDR sadece bir hesap birimi olarak kullanılmakta da denilebilir. SDR de bir döviz sepeti olarak yeniden tanımlandı ve euro, dolar, Japon Yeni ve İngiliz Sterlini gibi güçlü paralardan oluşturulan bir sepet oldu. SDR’nin dolar değeri de her gün IMF’in sitesinde yayımlanmaya başladı.
Bugünlerde global finans çerçevesinde tartışılan önemli konulardan biri de Çin parası yuanın SDR sepetini oluşturan paralara eklenip eklenmemesi konusu. IMF’in beş yılda bir yaptığı normal toplantılarında SDR konusu tartışılır. Bu yıl da kasım ayında yapılacak toplantıda temel tartışma konusu Çin parasının sepete dâhil edilmesi konusu. Şu anda dolaşımda olan 300 milyar dolar kadar bir SDR mevcut. Bu miktar, ülkeler tarafından tutulan global döviz rezervlerinin sadece yüzde 2.5 kadarı. Yuan dâhil edilirse de bu sepetin sadece küçük bir parçası olacak.
Ancak Yuan SDR içine dahil edilirse de, büyük global itibar kazanacak. Çin parası IMF’in SDR sepetine dâhil olduğunda bir trilyon dolara eşdeğer bir miktar Çin varlıklarına ayrılacak.
Aslında yuan serbestçe konvertibl bir para değil ama çok büyük bir ihracatçı ülke ve de parası da oldukça çok miktarda kullanılıyor. Çin 2009 yılından bu yana en büyük ihracatçı ülke oldu. Ama global rezervler incelendiğinde yuan rezerv paralar arasında miktar olarak yedinci sırada, uluslararası bono ihracında sekizinci ve global döviz ticaretinde de on birinci sırada bulunuyor. SWİFT denen uluslararası döviz transfer sistemi kayıtlarında ise 2012 yılından bu yana da yirminci sıradan beşinci sıraya çıkmış.
IMF, Çin’in SDR tanımına girmesini çok destekliyor. Yuanın SDR’ye dâhil edilmesi gündeme geldiğinden beri Çin bono piyasası yabancı ülkelere açıldı ve yuanın değeri konusunda da, piyasa önem kazanmaya başladı.
Diğer taraftan Amerika yıllarca gelişen ülkelere IMF gibi uluslararası kurumlarda fazla oy hakkı verilmesini engellenmişti. Çin için SDR içinde olmak dünyanın en büyük gelişen ülkesinin de finansal piyasalarda genel kabul görmesi anlamına gelecek. IMF Çin’e destek olmadığı takdirde kendisi itibar kaybeder diye de düşünülüyor. Bakalım ne olacak!