Dün İspanya'nın durumunu tartışırken dünyada üç adet dış riskin Türkiye açısından önemli olduğunu vurgulamıştık. Birincisi Avrupa'nın bütçe ve borç sorunları ve bunlara bağlı ülke iflasları, ikincisi Ortadoğu ve Kuzey Afrika'daki siyasi ve sosyal çalkantı ve enerji fiyatları, üçüncüsü ise Japonya'daki deprem, tsunami ve nükleer sorunların global büyümenin yavaşlaması riski.
Ancak bu hafta bir önemli gelişme daha oldu. S&P reyting şirketi, ABD'nin kamu maliyesi sorunlarına referans vererek görünüm notunu istikrarlıdan negatif'e çevirdi. Şimdi, bunu da ülkemiz açısından önemli bir dış risk olarak algılamamız gerekiyor mu?
Buna cevabım hayır. Analizlere göre, ABD'nin notu eğer düşecekse, en erken bundan iki yıl sonra düşebilir ve düşme şansı da üçte bir civarında yani küçük. Görünüm notu değişimini sadece bir ikaz olarak algılamak en doğru değerlendirme galiba. Çünkü bu arada da ABD ekonomisinden birçok iyi haber gelmekte. En son haber Conference Board'dan geldi.
Conference Board, ABD için kısa adı LEI (Leading Economic Index) olan bir öncü gösterge endeksini her ay yayınlıyor. 22 Nisan'da mart ayı sonu itibarıyla endeks değerleri yayınlandı. Bu endeks Nisan 2009 tarihinden bu yana, yani 24 aydır veya resesyonun sona erdiği tarihten bu yana sürekli ve kesintisiz artmakta. Bu endeksin bundan önce iki yıl peş peşe her ay arttığı durum en son 1970 yılında yani tam 40 yıl evvel gerçekleşmişti.
Conference Board'un Türk kökenli iktisatçısı Ataman Özyıldırım, yaptığı açıklamada sanayi üretimi, istihdam, faiz ve yeni konut istatistiklerinde iyileşme olması ama tüketici beklentilerinin haberlerle kötüleşmesinin net etkisinin, gene de oldukça kuvvetli bir pozitif gelişme sinyali olduğunu açıklarken, gene Conference Board iktisatçısı Ken Goldstein 'LEI bu yılın tümünde ABD ekonomisinin oldukça güçlü ekonomik büyüme sergileyecek, ama Ortadoğu'da kargaşa, petrol fiyatları ve Japonya'daki sorunların etkisinin ne olacağının henüz bilinmediğini gösteriyor' dedi.
S&P tarafından yapılan görünüm notu düşürmesinin uzun dönem değerlendirmesi ise farklı bir analiz gerektiriyor. İki yıl içinde ABD mali yapısını düzeltmezse ve reyting gerçekten düşerse ne olur?
ABD kamu borç senetleri piyasasından ABD dışına doğru fon çıkışı olur. Ama nereye, ne miktar gidebilir? Bilindiği gibi ABD Hazinesinin resmi sayılarına göre 8.4 trilyon dolarlık ABD kamu borç senedi ABD içinde tutuluyor (kişiler 3.4 trilyon ve kurumlar 5 trilyon). Buna ek olarak da 4.4 trilyon dolarlık kamu borç senedi, yurtdışı özel kişiler ve yabancı Merkez Bankaları tarafından tutulmakta. Güvenli limana kaçma olasılığı olanlar yabancılar olur diye düşünmek daha doğru.
Bu yıl yılbaşından bu yana ABD kamu kağıdından euro ülkeleri kağıtlarına geçiş sadece 200 milyar dolar veya toplam ABD kamu kağıdının sadece yüzde 1.5 kadarı olmuş. Güvenli liman arayarak ABD piyasasından kaçanlar Fransa'ya gidemez, çünkü yeterince kamu kağıdı yok, Hollanda, Avusturya ve Finlandiya piyasalarında tasarruf yüksek ama piyasa çok küçük. Bu nedenle problemli ülkeler de bir kenara bırakılırsa, güvenli liman olarak geriye sadece Almanya ve İsviçre kalıyor. Aslında Alman kamu kağıdı piyasasının (Bund denen kağıtlar) hacmi bile çok ufak, sadece 1.8 trilyon euro ve bu piyasaya ABD kamu kağıtlarından yüklü akış, faizleri iyice düşürürdü. Ama iki yıl içinde (2013 geliyor) Avrupa'da Almanya tüm batanları omuzlamaya mecbur kalırsa veya tüm Avrupa, altına imza atıp euro cinsinden ortak kamu kağıdı çıkartarak sorunlu batık ülkeleri müştereken kurtarma operasyonunu gerçekleştirirse, bu sefer tersine tüm faizler yükselir ve yardım eden Avrupa ülkelerinin reytingi düşer. Unutmayalım dünyada risksiz menkul kıymet yatırımı yoktur.
ABD'nin iki yıl içinde mali yapısını düzelteceğini ve bu kötümser senaryolara gerek kalmayacağını düşünüyoruz. Türkiye açısından şu an risk yok.