Üniversitedeki öğrencilerim ile sohbet ettiğimde teknolojik gelişmeler çerçevesinde yaşlandığımı hissediyorum. Birkaç gün önce Yıldız Savaşları (Star Wars) film serisinin vizyona giren ilk bölümü olan Star Wars 4’ü 1978 senesinde sinemada (DVD’de değil) izlediğimi duyunca öğrencilerim çok şaşırdı. İstanbul Aksaray’da şimdi ismini hatırlayamadığım bir sinemaya annemle gittiğimi, Han Solo, Luke Skywalker, Prenses Leia, Obi Wan-Kenobi, R2-D2, C-3PO ile kez orada karşılaşıp, çok etkilendiğimi hatırlıyorum.
Star Wars projesinin kurgusu çok etkileyici. 1977, 1980, 1983’te çekilen ilk üç film serinin 4., 5. ve 6. bölümleri. 1999, 2002, 2005’te çekilenler ise 1., 2. ve 3. bölümler. Neden böyle olduğunu burada anlatmayacağım. Bilen biliyordur, bilmeyen de www.starwars.com sitesinden öğrenebilir.
İki hafta önce Koç Üniversitesi’nde bir toplantıya katıldım. Toplantıda, The Times Higher Education Supplement (THE), yani İngiliz Times Gazetesi’nin Yükseköğretim Eki’nin yaptığı Dünya Üniversiteleri Sıralaması çalışmasının, daraltılmış versiyonu olan gelişmekte olan ülke üniversitelerinin kıyaslandığı “BRICS &Emerging Economies Rankings 2014”ün dünya lansmanı yapıldı.
Türkiye’den ve yabancı ülkelerden seçkin katılımcıların bulunduğu toplantıda editör Phil Baty, hem “THE Dünya Üniversiteler Sıralaması” hem de gelişmekte olan ülkelerin üniversiteleri için yaptıkları sıralamanın detaylarını anlattı. İlk 100’de, ilk 400’de neden büyük çoğunlukla Kuzey Amerika, İngiltere ve Batı Avrupa üniversitelerinin yer aldığı, üniversiteler için sıralama odaklı çalışmanın mı doğrusu olduğu, yoksa “üniversite gibi üniversite” olunca doğal olarak sıralamanın yükseleceği ikilemi söz alan katılımcılar tarafından tartışıldı.
Üniversitelerin performanslarının belli kriterlere göre kıyaslanması Kuzey Amerika ve Batı Avrupa’da on yıllardır yapılıyor. THE, Leiden, QS, Shanghai Jiao Tong, URAP dünya ölçeğinde kabul gören başlıca çalışmalar. THE’ye göre dünyanın en iyi 10 üniversitesi 1. Cal Tech, 2. Harvard, 3. Oxford, 4. Stanford, 5. MIT, 6. Princeton, 7. Cambridge, 8. UoC Berkeley, 9. University of Chicago, 10. Imperial College London.
Türk üniversiteleri arasında en iyi derece 199. olan Boğaziçi Üniversitesi’nde. İstanbul Teknik Üniversitesi ve Ortadoğu Teknik Üniversitesi 201-225, Bilkent Üniversitesi 226-250, Koç Üniversitesi 276-300 diliminde yer alıyor. Bu üniversitelerimiz dışında ilk 400’de üniversitemiz bulunmuyor.
Koç Üniversitesi’ndeki toplantıda suratıma şamar gibi çarpan saptama global akademik toplumun hangi ülkeleri şampiyonlar liginde, hangilerini ise ikinci ligde konumladığı idi. Türkiye’nin ait olduğu ligde “Türkiye, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Güney Amerika, Macaristan, Malezya, Meksika, Polonya, Tayvan, Tayland, Şili, Birleşik Arap Emirlikleri, Çin, Endonezya, Fas, Filipinler, Hindistan, Kolombiya, Mısır, Pakistan, Peru ve Rusya” bulunuyordu.
Koç Ünversitesi’ndeki toplantıyla Star Wars’un ne alakası var diye soracaksınız.
Günümüzde sıralamalar o kadar önemseniyor ki, yakında insanların mezun oldukları üniversitelerin sıralamalarıyla etiketleneceklerini ve anılacaklarını düşünüyorum. Boğaziçi Üniversitesi’nde 20 sene önce asistanı olduğum hocam örneğin: Lisans Boğaziçi, Master Princeton, Doktora Purdue. Yani 199-6-62. Dışişleri Bakanımız Ahmet Davutoğlu: 199-199-199.Koç Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Umran S. İnan 214-214-4. Bu durumda ben de 199-10 oluyorum. İsimler tıpkı Star Wars’un robot karakterleri R2-D2 ve C-3PO gibi.
İnsan, Türkiye Yükseköğretim Sistemi’ndeki akademisyen profilini düşünmeden edemiyor. Etiketi ? - ? - ? olan öyle geniş bir kitle var ki. Sonuç ortada. Ülke olarak daha gidecek çok yolumuz var.