• $7,8484
  • €9,3988
  • 455.744
  • 1304.67
23 Ekim 2020 Cuma 13:15 | Son Güncelleme:

T.C. İklim Değişikliği Başmüzakerecisi Prof. Birpınar: Sıfır atık, sıfır açlık

T.C. İklim Değişikliği Başmüzakerecisi Prof. Birpınar: Sıfır atık, sıfır açlık

Çevre ve Şehircilik Bakan Yardımcısı ve T. C. İklim Değişikliği Başmüzakerecisi Prof. Dr. Mehmet Emin Birpınar aksam.com.tr için, "Sıfır atık, sıfır açlık" başlığı adı altında kaleme aldığı yazıda, "Sıfır atık sistemlerini kuran restoran, kafe, otel, okul, kamu binası, işyerleri, hatta belediyelere dahi sıfır atık belgeleri düzenleniyor. Çalışmalar, sağlanan gelişmeler kayıt altına alınarak izleniyor. Uygulama kapsamında gıda atıklarının önlenmesi de ayrıca ele alınıyor. Bu noktada Sıfır Atık, Sıfır Açlık teması dahilinde çalışmalar yürütülüyor." ifadelerine yer verdi.

Çevre ve Şehircilik Bakan Yardımcısı ve T. C. İklim Değişikliği Başmüzakerecisi Prof. Dr. Mehmet Emin Birpınar aksam.com.tr için, "Sıfır atık, sıfır açlık" başlığı adı altında kaleme aldığı yazıda, "Sıfır atık sistemlerini kuran restoran, kafe, otel, okul, kamu binası, işyerleri, hatta belediyelere dahi sıfır atık belgeleri düzenleniyor. Çalışmalar, sağlanan gelişmeler kayıt altına alınarak izleniyor. Uygulama kapsamında gıda atıklarının önlenmesi de ayrıca ele alınıyor. Bu noktada Sıfır Atık, Sıfır Açlık teması dahilinde çalışmalar yürütülüyor." açıklamasında bulundu.

Birpınar, aksam.com.tr için kaleme aldığı yazıda şu ifadelere yer verdi:

Yaşam için elverişli tek gezegen olan mavi gezegenimiz, ilerleyen yaşına rağmen hala cömertliğinden taviz vermiyor.

Karşılığında sadece doğal dengeye saygı istiyor.

Ancak son iki yüzyılda, makineleşmenin hayatımıza girmesi ile bir tarafta üretim kolaylaşırken bir taraftan da aşırı kaynak kullanımı ile karşı karşıya geldik. Bu durum beraberinde iklim değişikliği, hava kirliliği, su stresi, biyoçeşitlilik kaybı gibi küresel etki oluşturan sorunlara yol açtı.

Son yüzyılda dünya nüfusu 2 kat, ancak kaynakların kullanımı 12 kat arttı; yani ÇOK TÜKETİYORUZ.

KAYNAK KULLANIMI 12 KAT ARTTI

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) değerlendirmelerine göre sadece son yüzyılda kaynakların işleme ve kullanımının 12 kat arttığını görüyoruz. Yine, seri üretimlerin yapıldığı ve bilgi teknolojilerindeki devrimlerin yaşandığı son 50 yılda da kaynak kullanımının 3 kat, tüketimin ise 4 kat arttığını müşahede ediyoruz. Halbuki buna mukabil nüfus artışı 2 kat artmış; yani fert başına tüketim artmış.

Günümüzde önem arz eden konulardan biri de gıda güvenliği oluşturuyor. Yerkürenin sunduğu nimetlerden belli oranlarda faydalanmak gerekiyor. Ancak bu tüketim çok da adil değil. Dünyanın bir tarafı açlık ve sefaletle boğuşurken diğer tarafı varlık içerisinde yüzüyor ve kaynakları heba ediyor. Bu durum acil önlemlerin alınmasını zaruri kılıyor.

GIDA ÜRETİMİ ARTIYOR AMA…

Gelişen teknolojinin kolaylaştırdığı tarım faaliyetleri beraberinde daha çok ve çeşitli gıda ürünlerinin yetiştirilmesine olanak tanıdı. Birleşmiş Milletler Tarım ve Gıda Örgütü (FAO) verilerine göre sadece son 30 yılda gıda üretimi ikiye katlandı. Günümüzde yıllık bazda 4-5 milyar ton gıda üretimi gerçekleşiyor.

Son 30 yılda gıda üretimi de ikiye katlandı; ancak DAĞILIM adil değil, her 9 kişiden biri AÇLIK çekiyor.

Bazı ürünlerde daha yüksek artışlar yaşandı. Yetiştirilmesi son derece güçlük isteyen etli gıdalarda son 50 yıllık süre zarfında 4 kat artış yaşanarak yıllık bazda üretim 320 milyon tonlara ulaştı. Süt üretiminde de aynı süre zarfında 2 kat artış görüldü.

Ucuz ve güvenli ulaşım yollarının gelişmesi, belirli bölgelere özgü olan ürün gruplarının çok uzak mesafelere götürülmelerini kolaylaştırdı. Son 30 yılda küresel gıda ticaret hacmi 600 milyar dolardan 2,5 kat artışla 1,5 trilyon dolara ulaştı.

Gelişmekte olan ülkeler küresel tarım ve gıda pazarına giderek daha fazla katılım sağlıyor. Bu gruptaki ülkelerce yapılan ihracat dünya toplamının 3’de birinden fazlasına ulaşmış durumda.

TÜKETİM DE KATLANIYOR

Yaşam koşullarının iyileşmesi, gıdada çeşitliliğin artması tüketimi de arttırdı. Son 30 yılda dünya nüfusu sadece yüzde 50 artarken, gıda üretimi ikiye katlandı. Bu da kişi başı tüketimde artış olduğunu gösteriyor.

Bu gerçeği gözler önüne seren diğer bir gösterge de, tüketilen besinlerin kalori değeri üzerinden değerlendiren tablo. FAO verilerine göre 1960’larda dünyada ortalama kişi başı kalori cinsinden gıda alımı 2200 kilokalori iken, 2010’lu yıllarda bu değer 2700 kilokaloriye çıktı.

GELİŞMİŞ ÜLKELER DAHA ÇOK TÜKETİYOR

Bu değerler ülkelerin gelişmişlik seviyesine bağlı olarak farklılık gösteriyor. Aynı yıllarda, yüksek gelirli ülkeler kategorisindeki ABD’de tüketim 2700 kilokaloriden 3700 kilokaloriye çıkarken, düşük gelirli ülkelerden Etiyopya’da ancak 1700 kilokaloriden ancak 2100 kilokaloriye çıkabildi.

Üretim miktarı ve çeşitliliğin artmasına, bölgeler arası farklılıkların giderilmesi için birçok politika geliştirilmesine rağmen, Etiyopya halkının 2010’larda aldığı kilokalori değeri 50 yıl önceki dünya ortalamasına bile ulaşamamış.

Bu da, adil bir dağılımın sağlanamadığını açıkça gösteriyor.

Kalori gruplamasına göre, en büyük artış Çin’de gerçekleşiyor. 1960’larda ortalama bir Çinlinin kalori cinsinden gıda alımı 1400 kilokalori olurken, 2010’lu yıllarda bu değer 2 kattan fazla artarak 3100 kilokaloriye çıktı.

Kişi başı kilogram bazlı tüketimde de durum çok farklı değil. Örneğin; ABD ve Avustralya gibi yerlerde yıllık kişi başı et tüketimi 100 kg civarında iken, nüfusunun yüzde 30’a yakını yoksulluk sınırı altında kalan Hindistan’da yıllık kişi başı et tüketimi sadece 5 kg civarında.

Dünyada 815 milyondan fazla kişi AÇ; 3 milyar kişi de sağlıklı beslenemiyor. 2050’de bu 5 milyarı geçecek.

2050’DE 3 MİLYARA YAKIN AÇ İNSAN!

Yaşanan tüm gelişmelere rağmen dünyada açlık hala önemli bir sorun. Dünya Gıda Programı ve FAO değerlendirmelerine göre günümüzde 815 milyondan fazla kişi açlıkla boğuşuyor. Yaklaşık 3 milyar kişi de sağlıklı beslenemiyor. 2050 yılında da bu gruba 2 milyar insanın daha katılması bekleniyor.

İSRAF, KRİZLER VE YOKSULLUK

Ne var ki sorun gıda yokluğundan değil, başlıca nedenlerden biri israf edilen gıdalar. Elbette yoksulluk, siyasi istikrarsızlıklar, çatışma ve ekonomik krizler ile iklim krizi de açlığı tetikliyor, arttırıyor.

Dünya Bankası’na göre dünyada yaklaşık 800 milyon kişi uluslararası yoksulluk gelir sınırı olan günlük 1,9 doların altında bir gelire sahip. Esasında açlık da yoksulluğa yol açıyor. Zira yetersiz beslenme güçten düşmeye neden oluyor, bu da iş bulmayı veya güç isteyen işlerde çalışmayı önlüyor.

Açlığın bir diğer nedeni ise çatışmalar. Dünya Gıda Programı’na göre açlık ile boğuşan 815 milyon insanın yarısından çoğu -yaklaşık 490 milyon kişi- iç çatışmaların yaşandığı Suriye, Yemen, Myanmar, Sudan gibi ülkelerde yaşıyor.

İSRAF, krizler, savaşlar ve iklim değişikliği kadar AÇLIK nedeni.

Ve ortak sorunumuz İklim Değişikliği… Artan yağışlar, fırtınalar, aşırı sıcakların yol açtığı kuraklıklar etkiledikleri bölgelerde ciddi gıda sorunlarına da yol açtı. 2016’da gerçekleşen ve son 50 yılın en büyük kasırgası olarak nitelendirilen El Nino, gıda bakımından Güney Amerika’da 20 milyondan fazla kişiyi olumsuz etkiledi.

Dünya Gıda Programı değerlendirmelerine göre sadece 2019 yılında iklim değişikliği etkileri dolayısı ile 34 milyon kişi açlık çekerken, ekonomik krizler dolayısı ile de 24 milyon kişi sorun yaşıyor. Halen devam eden COVID-19 Salgını ile iklim değişikliğinin her geçen gün artan etkilerinin yol açabileceği muhtemel kıtlıklar nedeniyle ilave 265 milyon kişinin daha açlık ile karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.

DÜNYAYA YETECEK GIDA ÇÖPE GİDİYOR

Her yıl üretilen 4-5 milyar ton gıda, adil bir dağılım gerçekleştirilmesi halinde 2050 yılında dünya nüfusunun ulaşacağı 9,7 milyar nüfusa yeterli olabilecek seviyede.

Ancak 7,5 milyar nüfuslu dünyamızda her 9 kişiden biri açlıkla boğuşuyor. Çünkü her yıl üretilen gıdanın yüzde 30-40’ı, diğer bir ifade ile yaklaşık 3’de biri olan 1,3-1,6 milyar tonu israf ediliyor. Yani dünyaları çöpe atıyoruz.

Tüketimin böyle seyretmesi halinde ise 2050 yılındaki nüfus artışına bağlı olarak mevcut üretimin yüzde 60 ile yüzde 120 artması gerekecek. Yani en az 3 milyar ton ilave gıda üretmemiz gerekecek. Bu durum daha çok su kullanımını, daha çok ekilebilir arazi ve bütün bunlar için yüksek miktarda enerji gerektiriyor.

GIDA KAYBININ NEDENLERİ

Gıda israfı tüm gıda değer zinciri (üretim - harmanlama - depolama - işleme - nakliye - pazarlama - tüketim) boyunca görülebiliyor.

Üretim safhasında erken hasat, hastalıklar veya yetersiz hasat metotları dolayısıyla kayıplar yaşanıyor.

Soğuk zincir yetersizliği, işleme ve dağıtım safhasında ambalajlama ve etiketlemedeki sorunlar;

Tüketim aşamasında ise yemek planlamadaki hatalar, son kullanma tarihinin göz ardı edilmesi gibi nedenlerden ciddi kayıplar meydana geliyor.

Genel olarak üretim, depolama ve işleme safhalarındaki israflar ‘gıda kaybı’; dağıtım/pazarlama ve tüketim safhalarındaki israflar ise ‘gıda atığı’ olarak kabul ediliyor.

GIDA KAYBINDA ‘EŞİTLİK’ VAR

FAO verilerine göre gıda kaybı konusunda düşük gelirli ülkelerle yüksek gelirli ülkeler arasında büyük fark yok; birinde 630 milyon ton, diğerinde 670 milyon ton.

‘GELİŞMİŞ’ TÜKETİCİ ÇÖPE ATIYOR

Ancak ‘hangi aşamada kayıp olduğu’ noktasında büyük fark var. Latin Amerika, Güney ve Güneydoğu Asya ile Sahraaltı Afrika Ülkeleri gibi az gelişmiş ülkelerde yaşanan kayıplar üretim-depolama-işleme gibi ilk safhalarda sırasıyla yüzde 61, 65 ve 75 gibi çok yüksek oranlardayken, tüketim safhasındaki kayıplar yüzde 5'te kalıyor.

Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) verilerine göre Yüksek Gelirli Kuzey Amerika, Okyanusya, Avrupa ile Sanayileşmiş (Çin, Japonya, güney Kore) ülkelerdeki gıda kaybının yüzde 61'i tüketim safhasında çöpe atılırken, yüzde 32'si de üretim - depolama - nakliye - işleme gibi erken safhalarda gerçekleşiyor.

Çin’de dünyadaki tüm tahılların yüzde 13’üne denk gelen 35 milyon ton tahıl depolama-işleme-dağıtım süresince kaybedilirken, sadece yüzde 2,5’u tüketim safhasında çöpe atılıyor. Hindistan’da da benzer bir durum söz konusu. İşleme-depolama gibi süreçlerdeki teknolojik yetersizliklerden dolayı gıdaların yüzde 40’ı kayba uğruyor.

‘TARLA’ VE ‘ÇATAL’A DİKKAT

Örneklerde de görüldüğü üzere yaşanan gıda kayıp ve atıkları düşük gelirli ülkelerde genelde teknolojik yetersizlikten kaynaklanırken, bu durum gelişmiş ülkelerde aşırı ve bilinçsiz tüketim oluyor. Örneğin, AB'de yıllık bazda yaşanan 88 milyon tonluk gıda kaybının en az yüzde 10'unun etiketlemeden (tavsiye edilen tüketim tarihi - TETT, son kullanma tarihi - SKT gibi) kaynaklandığı belirtiliyor.

Tüketim safhasında kişi başı kayıplarda ise ABD 100 kg ile zirvede yer alıyor. Dünyada açlık çeken insanların yüzde 62’sinin yer aldığı Asya-Pasifik Bölgesinde tüketim safhasında yaşanan kişi başı kayıp sadece 11 kg. Yani ortalama bir Amerikalı bir Asyalıdan 10 kat daha fazla gıda kaybına neden oluyor.

Buradan hareketle;

Gelişmiş ülkelerde -Tarladan Çatala kuralı çerçevesinde- ‘ÇATAL’ kapsamında önlemlerin yoğunlaşması gerekirken;

Az gelişmiş ülkelerde ise zincirin başlangıcı olan ‘TARLA’ alanında önlemlerin geliştirilmesi gerekiyor.

Her yıl üretilen 4-5 milyar ton gıda adil bir dağılımla 9,7 milyar nüfusa yeter; ancak 7,5 milyara yetmiyor. Gıdanın yüzde 30-40’ı çöpe atıyor; yenisini üretmek için daha fazla enerji, su ve toprak kullanıyoruz. Zengin ve yoksul ülkeler gıda israfında EŞİT! Zenginler tüketirken, yoksullar üretimde israf ediyor.

DÜNYANIN 8. EKONOMİSİ: İSRAF

Yapılan bu gıda israfının sosyal etkilerinin yanında ekonomik etkileri de var. Her yıl heba olan 1,3 milyar ton gıdanın küresel ekonomiye doğrudan etkisi 1 trilyon doları geçiyor. Bu değere sosyal etkiler için 900 milyon dolar, çevresel etkiler için 700 milyon doları da eklediğinizde global ekonomiye yıllık etkisi 2,6 trilyon doları aşıyor. Bu değer 2018 Dünya Bankası verilerine göre dünyanın en büyük 8. ekonomisi olabilecek bir değer.

ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre israf olan gıda oranı yüzde 30-40 seviyelerinde. Maddi karşılığı yıllık 162 milyar dolar olan ülkede yıllık bazda 128 milyon ton gıda kaybı yaşanıyor. Toplamda 169 milyon ton gıda israfının yaşandığı Kuzey Amerika’da Meksika 28 Milyon ton ile ikinci sırada yer alırken onu 13 milyon ton ile Kanada izliyor.

Benzer şekilde Avrupa Birliği’nde de yıllık bazda üretilen gıdanın yüzde 20’sine tekabül eden 88 milyon ton gıda kaybı yaşanıyor. AB ekonomisine yıllık etkisi 143 milyar avro. Bu kaybın 47 milyon tonu evsel tüketim, 10 milyon tonu da yemek servislerinden olmak üzere yüzde 65’si tüketim safhasında gerçekleşiyor. Mali açıdan da yaşanan kaybın 98 milyar avrosu evsel tüketim safhasında oluşan bu kayıpların bedeli.

BM Avrupa Ekonomik Komisyonu için Boston Danışmanlık Grubu’nun yapmış olduğu çalışma sonuçlarına göre, yaşanan gıda kayıpları maddi açıdan ele alındığında, en büyük kaybın gıda değer zincirindeki en son safha olan tüketim safhasında meydana geldiği görülüyor. Çalışmada tüketim safhasında heba edilen her kg gıda başına mali etkinin 1,47 dolar olduğu, bunu 1,04 dolar/kg ile dağıtım/pazarlama safhasının takip ettiği, üretim safhasının ise 0,46 dolar/kg etki oluşturduğu ortaya konmuştur.

EN BÜYÜK KAYIP SEBZE, MEYVE VE ETTE

Ürün bazında değerlendirme yapıldığında ise büyük kayıp ise sebze meyve ürün grubu olarak karşımıza çıkıyor. Toplam gıda kaybının 600 milyon tonunu oluşturan sebze-meyve ürün grubunun neden olduğu doğrudan maddi kayıp da 435 Milyar Dolar ile en yüksek değer. Yıllık bazda heba edilen 100 Milyon ton ile ağırlıkça diğer ürün gruplarına göre en az olmasına rağmen değer anlamında ikinci sırayı ise et ve et ürünleri alıyor. Doğrudan maddi etkisi 290 milyar dolar. İsmi geçen iki ürün grubunun doğrudan maddi etkisi tüm kayıpların doğrudan etkisinin yüzde 60’ını aşıyor.

Aynı çalışmada durumun bu şekilde seyretmesi halinde de doğrudan mali etkinin 2030 yılında yüzde 25 artarak 1,5 trilyon dolara ulaşacağı öngörülüyor. Kayıplar yine bölgesel bazlı olarak farklılık arz ediyor. 4 kişilik ortalama bir Amerikan ailesi yıllık 1.500 dolar değerinde gıda kaybına imza atarken, Birleşik Krallık’da bu değer 910 doları buluyor.

Çin, dünyadaki tüm tahılların yüzde 13’ünü depolama-işleme-dağıtım süresinde kaybediyor! ABD, yılda kişi başına 100 kilo gıdayı çöpe atıyor, yoksul ülkelerde bu rakam sadece 11 kilo! TARLADAN ÇATALA kuralına göre, yoksul ülkelerde ÜRETİMDE, gelişmiş ülkelerde TÜKETİMDE önlem şart.

ÇEVRESEL ETKİLERİ ÖLÇÜLEMEZ

Hiç kuşkusuz yaşanan kaybın en büyük olumsuz etkisi çevresel olarak karşımıza çıkıyor. Su kullanımı, doğal kaynak kullanımı, arazi bozunumu, biyoçeşitlilik kaybı, kirletici emisyonlar ve daha burada sayamadığımız birçok olumsuz etki.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği -IPCC- Paneline göre israf edilen gıda bir ülke olsa küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8-10'undan sorumlu olurdu. Bu haliyle, Çin ve ABD'den sonra en çok salım yapan 3. büyük ülke olurdu. Bu değer aynı zamanda ülkemizin en az 8 katına eşdeğer.

Arazi kullanımı, su kaybı, atık yönetimi de yine öne çıkan önemli çevresel etkiler. Her yıl israf edilen gıdayı üretmek için ihtiyaç duyulan tarım alanının büyüklüğü ise 9,6 km2. Bu değer Çin'in yüzölçümüne eşdeğer. Ülkemizin ise 12 katından daha fazla bir alan demek.

Aynı şekilde, yıllık israf edilen gıdayı üretmek için ihtiyaç duyulan su miktarı da 250 km3. Bu değer her yıl Avrupa’nın en büyük nehri olan Volga nehrinden akan suyun hacmine eşdeğer. Yine, DSİ verilerine göre ülkemizin yıllık su kullanımı (içme-sulama-sanayi) 57 km3. Küresel gıda israfı dolayısı ile yaşanan su kaybı ülkemizin 4,5 yıllık su ihtiyacına denk geliyor.

Yine bölgesel bazlı değerlendirme açısından Kuzey Amerika’da yıllık 169 milyon ton gıda kaybının çevresel etkilerine baktığımızda; 17 Milyar m3 su, 22 milyon hektar ekilebilir alan kaybı söz konusu. Yine, bu gıdanın üretiminde kullanılan yaklaşık 4 milyon ton gübrenin heba edilmesi, 38 milyon m3 katı atık depolama alanının kullanılması manası taşıyor. Ayrıca 319 milyon dolarlık biyoçeşitlilik kaybı ile trilyonlarca kcal enerji kaybı da cabası.

TÜRKİYE’DE DE İSRAF DİZ BOYU

Ülkemizde de durum çok farklı değil. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre halen 7 milyonu aşan kişi Türkiye’de açlık sınırında yaşarken, diğer taraftan Türkiye’de ciddi miktarda ekmek ve gıda israf ediliyor. Ticaret Bakanlığı tarafından 2018 yılında yayımlanan Türkiye İsraf Raporu da bunu teyit ediyor.

Rapora göre en büyük israf kalemlerinden biri ise şaşırtıcı bir şekilde ekmek olarak karşımıza çıkıyor. Günlük üretilen ekmeğin yüzde 7’sine eşdeğer miktardaki 6 milyon, yıllık bazda ise 1,5-2 milyar ekmek kullanılmadan çöpe gidiyor. Halbuki ekmek Türk Kültüründe önemli bir yere sahiptir. Yere düştüğünde dahi öpülüp alına konarak kaldırılan, saygı gösterilen bir nimettir. Yapılan bu israf aynı zamanda bu ekmeğin üretilmesi için kullanılan 880 milyar m3 suyun da heba edilmesi manasını taşıyor ki bu değer ‘megakent’ İstanbul’un tam 2,5 yıllık su ihtiyacını karşılayabilecek bir miktar.

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaş sebze-meyve israfı tüm gıda israfı içerisinde ilk sırada yer alıyor. Üretilen 49 milyon ton meyve-sebzenin en az 1/3'ü üretim veya dağıtım aşamasında kayba uğruyor.

Yaşanan gıda kayıplarının yaklaşık yarısı hasat ve hasat sonrası harmanlama ile depolama süreçlerinde gerçekleşirken yaklaşık yüzde 30’u da pazarlama/tüketim safhalarında gerçekleşiyor. Özellikle de büyük bir turizm potansiyeline sahip ülkemizde sunulan gıdalarda ciddi kayıplar yaşanıyor. Rapora göre ülkemizde hizmet veren ortalama herhangi bir işletmede yılda 4,2 ton gıda ile 2.000 litre içecek heba edilerek çöpe gidiyor.

Kümülatif bazda ele aldığımızda ise Ülkemizde yılda yaklaşık olarak 19 milyon ton gıda çöpe gidiyor. Bu miktar her dakikada bir kamyon dolusu atık manasına geliyor. Gıda kaybından oluşan maddi zarar ise yıllık bazda 214 Milyar Lirayı buluyor. Sadece 1 yılda oluşan bu kayıpla en az 3 Kanal İstanbul, Onlarca Şehir Hastanesi gibi mega projeler ülkemize kazandırılabilir.

KAYIPLARI ÖNLEME ŞANSIMIZ VAR

Oluşan kayıpları önlemek adına küresel, bölgesel ve ulusal boyutta birçok çalışma yapılıyor. Küresel boyutta öne çıkan en etkili adım hiç kuşkusuz 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri. BM tarafından 2015 yılında ilan edilen ve 2030 yılına kadar hedeflenen 17 sürdürülebilir kalkınma hedefinden (SKD) üç tanesi doğrudan gıda ile ilgili; Sıfır açlık, sıfır yoksulluk, bilinçli üretim ve tüketim. Bunlar içerisinde 2 nolu SKD olarak yer alan ‘Sıfır Açlık’ hedefi ile 2030 yılına kadar dünyadaki açlığın yarıya indirgenmesi amaçlanıyor. Bu noktada Dünya Gıda programı, BM Gıda ve Tarım Örgütü, BM Çevre Programı gibi birçok uluslararası kuruluşlar eşgüdüm dahilinde çalışıyor.

Yine bu hedefe ulaşmak üzere AB gibi bölgesel bazlı faaliyetler ile ülke bazlı bireysel bazda geliştirilen ulusal farkındalık çalışmaları da giderek artıyor. Önlemler genel manada kaybın en çok yapıldığı safhalara yoğunlaşmış durumda. Özellikle de tüketim aşamasında yaşanan kayıpların önlenmesi için tüketicilerde farkındalık oluşturmak oldukça büyük önem taşıyor. Bu örneklerden bazıları aşağıda sunulmuştur;

ÇİN: TEMİZ TABAK UYGULAMASI

135 milyon insanın açlıkla boğuştuğu Çin’de yıllık oluşan 18 milyon ton gıda atığının en az 30-50 milyon insanın beslenmesinde (bazı kaynaklara göre de yıllık kayıp 35 milyon ton dolaylarında olup 60-90 milyon kişi için) yeterli olduğu değerlendiriliyor. Çin, bu itibarla tüketicilerde farkındalık oluşturmak üzere TEMİZ TABAK kampanyası başlattı. Restoran, kafe ve konaklama tesislerinin katılım sağladığı kampanya ile tüketilebilecek miktardan fazla gıdanın tabaklara alınması ve artık oluşmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Gıda israfı ve yan etkilerinin maliyeti yıllık 2,6 trilyon dolarla, DÜNYANIN 8. EKONOMİSİ büyüklüğünde. Kuzey Amerika tek başına 169 milyon ton, AB 88 milyon ton gıdayı çöpe atıyor. En çok israf da EVLERDE! Her yıl israf edilen gıdayı üretmek için TÜRKİYE’NİN 12 KATI tarım arazisi kullanılıyor.

İNGİLTERE: GIDAYI SEV KAMPANYASI

Birleşik Krallık’da 2007-2012 yılları arasında devlet desteğiyle yürütülen “Gıdanı Sev, Atıktan nefret et” farkındalık kampanyası ile evsel gıda atıklarında %21 oranında azaltım sağlandı. Bu durum tüketici ve yerel yönetimlere harcanan her bir sterline karşın 250 sterlin tasarruf etme imkânı sundu.

Ancak, 2012-2015 döneminde ise gıda kayıplarında sağlanan azaltımın durduğu tespit edildi. Tüketicilerin zamanla bazı şeylere alıştığı sonucuna varılan çalışma aynı zamanda uygulanan yöntemlerin zamanla gözden geçirilmesi ve geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koydu.

1’E 14 TASARRUF

Hollanda Ekonomik İşler Bakanlığı ile Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) ortaklığında gerçekleştirilen bir çalışmada ise gıda kayıplarının önlenmesi kapsamında işletmelerce harcanan her doların işletme giderlerinde 14 dolarlık bir tasarruf sağladığı belirlendi. Çalışma çerçevesinde alınabilecek önlemler; kayıpların izlenmesi, personelin eğitilmesi, gıda depolama işlemlerinde değişiklik, raf ömrünü artırmak üzere paketlemenin geliştirilmesi, etiketlemeye dikkat edilmesi, teknoloji yatırımları vs olarak sıralandı. Çalışmada ayrıca tüketiciler tarafından gıda kayıplarının önlenmesine yönelik olarak alınan önlemlerin daha yüksek tasarruf sağlayabileceği belirtildi.

Otel ve yeme-içme mekanları için TURUNCU BAYRAK kampanyası ve SIFIR ATIK PROJESİ Türkiye için hayati önemde.

GIDA BANKACILIĞI

Gıda Bankaları tüketilmeyen ve artık yemeklerin değerlendirilmesi için kurulan bir platform. Dünya genelinde ilk örneği 1967’de ABD’de de kurularak hayata geçen bu sistem, zamanla yaygınlaşmış, özellikle de gıda fiyatlarının yükselmeye başladığı 2008 küresel kriz döneminde sayısal bazda ciddi artış yaşanmıştır. Toplam sayıları 30.000’i aşmış durumda. İhtiyaç sahiplerine gıdaların ulaştırılması noktasında bir köprü vazifesi görüyor. Kan bankaları gibi. Bağış alınıyor, ihtiyaç sahiplerine ulaştırılıyor. Açlıkla mücadele kapsamında dünyadaki en etkili yollardan biri olarak nitelendiriliyor.

Oldukça kurumsallaşmış durumdalar. Dünya genelinde hizmet sunan ve 800 civarında gıda bankasının üyesi olarak bulunduğu Dünya Gıda Bankaları Ağı da var. Banka Ağları faaliyet raporlarına göre 2018 yılında 9,6 milyon insana destek olundu.

Şu ana kadar da dünya genelinde 40’dan fazla ülkede 60 milyondan fazla açlıkla boğuşan insana destek verdiler. Banka faaliyetleri ile 2,7 milyon ton gıda ihtiyaç sahiplerine ulaştırılarak çöp olmaktan kurtarıldı.

TÜRKİYE’DEKİ ÖRNEK PROJELER

Ülkemizde israf ile mücadele her zaman gündemde yer bulan bir konu oldu. Zira Kültürümüzde israf, aşırı tüketim, gereksiz tüketim hiçbir zaman benimsenmedi. “Aza kanaat edemeyen çoğu bulamaz” düsturu ile hareket eden bir millet olduk tarih boyunca, öyle olmaya da devam edeceğiz.

Hepimizi ilgilendiren bu sorunla mücadele de sivil toplum kuruluşları, akademik camia, kamu kurum/kuruluşları örnek dayanışma içerisinde bulunuyorlar.

Ekmek İsrafını Önleme kampanyası

En büyük israf kalemlerinden biri olan ekmek için ülkece seferber olduk. Diyanet İşleri Başkanlığımız ibadethanelerde konunun önemini içeren vaazların verilmesini sağladı. Milli Eğitim Bakanlığımız okullarda genç dimağlara konunun önemi hatırlatıldı. TV ekranları bu konu için kapılarını açtı.

Tabii ki konuyu çiftçimizin kara gün dostu olan Toprak Mahsulleri Ofisi koordine etti. Ekmek İsrafını Önleme Kampanyası adı altında yürütülen çalışma sonucunda günde oluşan kayıplar yüzde 18 oranında azaltıldı. Bu oran günlük 1 milyon 50 Bin ekmeğin, yıllık ise 384 milyon ekmeğin çöpe gitmesini önledi. Maddi tasarruf ise 2,8 Milyar TL’yi buldu.

Turuncu Bayrak uygulaması

Ülkemiz 3 tarafı denizlerle çevrili, Akdeniz iklimini uzun süre yaşayan, tarihi/kültürel ve doğal birçok zenginliğe ev sahipliği yapmasından ötürü büyük bir turizm potansiyeline sahiptir. Son 20 yılda yapılan yatırımlar, ulaşım kabiliyetinin artması ülkemize duyulan ilgiyi artırdı. Salgın dönemi öncesinde ülkemiz yıllık bazda yaklaşık 50 milyon turist ile dünyada en çok turist çeken 6. ülke konumunda yer alıyor. Bunun yanında birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ülkemizde zengin bir mutfak söz konusu. Hiç kuşkusuz bütün bu unsurları göz önüne aldığımızda ülkemizde yoğun bir restoran, kafe, konaklama tesisi kullanıldığı ve bu durumun da ne yazık ki gıda kayıplarının yaşandığı bir odak noktaya götürüyor bizleri.

Yoğunluklu olarak tüketim safhasında gerçekleşen ve Türkiye İsraf Raporuna da yansıyan otel vb tesislerden kaynaklanan gıda kaybını önlemek adına turuncu bayrak uygulaması geliştirildi. Sivil toplum kuruluşları aracılığı ile hayata geçirilen bu uygulama yapı olarak MAVİ BAYRAK uygulamasına benziyor.

Gıda Dostu İşletmelere verilen bu bayrak uygulaması ‘Afiyet Olsun İsraf Olmasın’ sloganı ile hareket eden bir farkındalık çalışması. Tesislerde çalışan personelin eğitilmesi, artan gıdaların ‘Gıda Bankaları’ aracılığı ile ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması gibi uygulamaları kapsıyor. 2018 yılında başlayan uygulamanın temel hedefi ise 5 yıl içerisinde konaklama tesislerinden kaynaklanan gıda israfını yüzde 70 oranında azaltmak. Son zamanlarda konaklama tesisleri dışındaki kuruluşlar (AVM-hastane gibi) yerlere de bu belgeyi verme düşüncesi gelişmiş durumda.

Gıda bankacılığı

Tüm dünyada etkin olarak kullanılan gıda bankacılığı sistemi ülkemizde de 2004 yılında çıkarılan bir Kanun ile yasal zemine kavuştu. 32 ilimizde 60’dan fazla Banka hizmet verirken bu sayının yakın zamanda 80leri aşması bekleniyor.

Özellikle de salgın döneminde ihtiyaç sahiplerinin artması bankaların önemini ve fonksiyonunu da artırdı. Yerel yönetimlerle ortak olarak çalışan bu sistem faaliyetleri ile yıllık 30 milyar TL tasarruf yapılması öngörülüyor.

Türkiye’de israfa karşı kampanya ile kayıplar yüzde 18 azaltıldı, yılda 384 milyon ekmek çöpe gitmedi.

Sıfır Atık Projesi

Cumhurbaşkanımızın eşi Sayın Emine Erdoğan hanımefendinin himayelerinde yürüyen dünyanın en büyük çevresel farkındalık projelerinden birisi. Dünyada ilk kez bir ‘First Lady’ çevre konusundaki bir projeyi himaye ettiler. Kendileri çevre, doğa ve toplumu ilgilendiren her hususta etkin rol aldılar. Sayın Erdoğan’ın gösterdiği bu çaba karşılıksız kalmadı ve çevre hassasiyetleri dolayısı ile Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü tarafından 2018 yılında ödül aldılar.

Projenin temel hedefi israfı önleme, kaynakları daha verimli kullanma, oluşan atıkları da depolamak yerine işleyerek tekrar döngüye kazandırma. Tam bir döngüsel ekonomi modeli uygulaması..

Sistem herkesi kapsıyor. Sıfır atık sistemlerini kuran restoran, kafe, otel, okul, kamu binası, işyerleri, hatta belediyelere dahi sıfır atık belgeleri düzenleniyor. Çalışmalar, sağlanan gelişmeler kayıt altına alınarak izleniyor. Uygulama kapsamında gıda atıklarının önlenmesi de ayrıca ele alınıyor. Bu noktada Sıfır Atık, Sıfır Açlık teması dahilinde çalışmalar yürütülüyor.

SON SÖZ: DÜNYALARI ÇÖPE ATMAYALIM

İşte böyle bir dünyadayız. Bir tarafta obezitenin, bir tarafta açlık ve sefaletin kol gezdiği bir dünya. Her dakikada 3 çocuğun açlık dolayısı ile hayatını kaybettiği bir dünyada ne acıdır ki her 3 yemek tabağından biri israf ediliyor. İsraf edilen gıda açlık çeken nüfusu 4 kat doyurabilecek değerde. Değişim için hepimize iş düşüyor. İsrafı önleyerek işe başlayabiliriz. Temel hedefimiz; Sıfır Atık, Sıfır Açlık

<p>Editör: Ezgi Aşık / <a href='mailto:ezgi.asik@turkmedya.com.tr'>ezgi.asik@turkmedya.com.tr</a></p

Fransa'da öfke dinmiyor… Ülkede son durum ne?

Türkiye'nin yeni nesil yerli silahları

Yılın Fotoğrafları oylaması başladı

Suların çekilince kayık mezarlığı ortaya çıktı