Bu süper güçlü canlıyı tanıyor musunuz? Tabancayla bile fırlatıldılar...
Dünyada öyle bir canlı var ki tabancaya konulup ateş edilse bile hayatta kalıyor. Ne uzay koşulları ne dondurucu soğuk ne yüksek sıcaklık... O yine hayatta kalıyor. Ve bilim insanları yıllardır bu canlının süper güçlerini araştırıyor.
Bu canlılar dünyadaki en dayanıklı canlılar... İşte tardigradların dünyası ve bilim insanlarının onlar üzerinde yaptığı araştırmalar.
TARDİGRAD NEDİR?
Tardigradlar sekiz bacaklı mikroskobik omurgasız canlılardır. Su ayısı olarak da biliniyorlar. Tatlı su, deniz ve karasal ekosistemlerde yaygın olarak bulunurlar. Gözle görülmezler. İlk kez 18. yüzyılda tanımlanan bu canlılar, özellikle ekstrem çevresel koşullara karşı olağanüstü toleransları nedeniyle modern biyolojide önemli bir araştırma modeli hâline geldi. Laboratuvar ve saha çalışmaları, tardigradların şu koşullarda hayatta kalabildiğini gösterdi.
−272 °C'ye yakın sıcaklıklar
+150 °C'ye varan ısı
Okyanus tabanı basıncunun kat kat üzerindeki basınç
Yüksek doz iyonize radyasyon
Uzayın vakumu
Bu değerlerin çoğu, bilinen diğer çok hücreli canlılar için ölümcül sınırların oldukça üzerindedir.
İŞİN SIRRI NE?
Tardigradların hayatta kalma stratejisinin merkezinde kriptobiyoz yer alıyor. Olumsuz çevre koşullarında tardigradlar "tun" olarak adlandırılan bir forma girer. Bu süreçte: Hücre içi su büyük ölçüde kaybedilir. Metabolik faaliyetler %1'in altına iner. Hücresel yapılar stabilize edilir. Bu durum, canlıların uzun süre çevresel hasar birikimi olmadan varlığını sürdürmesine olanak tanır. CNN'in 2024 tarihli bir haberine göre normal boyutları 0,5 ila 1,5 milimetre olan tardigradlar, "fıçı hal"ine girdiğinde 8 bacağını ve kafasını gövdesine gömüyor, vücutta depoladığı su miktarını azaltıyor ve metabolik faaliyetlerini normal düzeyin yüzde 1'ine düşürüyor.
UZAY ORTAMINDA DENEYLER
Tardigradlar uzayda yapılan deneylerde: Vakum, kozmik radyasyon aşırı sıcaklık dalgalanmaları gibi koşullara maruz bırakıldı. Deneyler, tardigradların Dünya'ya döndükten sonra yeniden aktif hâle gelebildiğini ve üreme yeteneklerini koruduklarını gösterdi. Bu sonuçlar, çok hücreli organizmaların uzay ortamında hayatta kalma sınırlarına dair önemli veriler sağlamıştır.
ÇARPIŞMA DENEYLERİ
Bir başka deney grubunda tardigradlar, yüksek hızlı gaz tabancası kullanılarak farklı yüzeylere fırlatıldı. Bu deneyler, meteorit çarpması benzeri ani ivme ve basınç etkilerini simüle etmeyi amaçladı.
Araştırmalar, tardigradların saniyede yaklaşık 825 metreye kadar olan çarpma hızlarında hayatta kalabildiğini ortaya koydu. Ancak bu araştırmalarda hücresel yapılar geri döndürülemez şekilde zarar gördü. Bulgular tardigradların dayanıklılığının sınırı da ortaya koymuş oldu.
DAYANIKLILIKLARININ SIRRI NE?
Tardigradların radyasyona dayanıklılığında kritik rol oynayan faktörlerden biri, Dsup (damage suppressor) adlı protein. 2016 yılında bu konuda önemli bir araştırma yayınlandı. Nature Communications dergisinde yayımlanan ve Tokyo Üniversitesi'nden bir ekip tarafından yürütülen araştırmada, radyasyona, dondurucu soğuğa ve kaynatılmaya dayanan su ayısının, DNA yapısını battaniye gibi sararak koruyan bir protein keşfedildi.
O dönem yapılan çalışmada Profesör Takekazu Kunieda'nın "Dsup" adı verilen bu proteini üreten insan hücreleri geliştirdiği, niteliği değiştirilmiş insan hücrelerini radyasyona maruz bıraktığı ve Dsup proteininin, DNA'nın çok daha az zarar görmesini sağladığının gözlemlendiği belirtilmişti.
İNSANA FAYDALARI NE OLABİLİR?
Anadolu Ajansı'nın Kasım 2025 yılında yayınlanan bir haberinde Bursa Uludağ Üniversitesi (BUÜ) öncülüğünde, 'su ayısı' olarak bilinen mikroskobik canlı tardigradların aşırı koşullarda hayatta kalma mekanizmaları incelendiği, bu araştırma ile tarım, uzay ve savunma alanlarında kullanılabilecek yenilikçi uygulamalar geliştirileceği belirtilmişti.
RADYASYON VE KANSER TEDAVİLERİ
TÜBİTAK bir makalesinde tardigradlar için "Su ayılarına özgü bu protein sayesinde insanların başka gezegenlerde yaşaması mümkün olabilir. Ayrıca bu bilgiler, görevleri nedeniyle radyasyona maruz kalan çalışanların veya radyoterapi gören kanser hastalarının radyasyonun olumsuz etkilerinden korunmasında kullanılabilir" diyor. Radyasyona karşı çok dirençli oldukları için uzay araştırmalarında da görev alıyorlar.
TARDİGRADLAR NEREDE YAŞIYOR?
Su ayıları, topraktan ve deniz tabanlarından Antarktika'daki buzullara kadar su olan her yerde yaşayabiliyor. Yapıları gereği genellikle nemli bölgelerde bulunurlar.
