Dünya düzeni yıkılıyor, küresel ABD hegemonyası geriliyor ve Avrupa'dan Ortadoğu'ya tüm dengeler değişiyor.

ABD'nin küresel hegemonyasının gerilediğini bu köşede yıllardır tartışıyorum. Trump başkanlığının, daha ilk günlerinde. bu hegemonya kaybının sebebi değil, sonucu olduğunu ve bunun için "Make America Great Again" sloganını kullandığını söylemiştim. Trump tarafından kabul edilen Monroe Doktrini'nin de küresel hegemonyadan Batı yarımküreye doğru bir geri çekilme ve bölgeselleşme arayışı olduğunu ileri sürmüştüm.

Dahası yine Ortadoğu'da taşların yeniden dizildiğinden, Suudi Arabistan, Katar gibi ülkeler üzerindeki ABD hegemonyasının zayıflamasından, İran'a ve İsrail'e karşı bu ülkelerin kendilerini artık ABD şemsiyesi altında güvenli hissetmediklerini vurgulamıştım. Türkiye'nin öncülük ettiği, Ortadoğu'da, benim "üçüncü yol" adını verdiğim bir ittifak biçiminin doğuşundan birçok kez bahsetmiştim.

Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır, Katar, Pakistan, Azerbaycan ve bazı Körfez ülkeleri arasında gelişen temaslar yalnızca geçici diplomatik yakınlaşmalar değil. Bu ilişkiler, enerji güvenliğinden savunma sanayisine, ticaret koridorlarından bölgesel güvenlik mimarisine kadar uzanan daha geniş bir stratejik çerçevenin işaretlerini veriyor.

Fakat böylesi bir eksenin yalnızca bölgesel dinamiklerle ayakta kalması kolay olmadığı gibi bu potansiyeli fark eden Batılı orta güçler de bulunuyor. Sonuçta bölgesel güç mimarisi, küresel oyunda temas kurabilecek dış bağlantılara ihtiyaç duyar. Teknoloji, finans, savunma sanayisi, diplomatik meşruiyet ve küresel pazarlara erişim gibi başlıklarda dış destek olmadan kalıcı jeopolitik alanlar oluşturmak zordur. Benzeri şekilde bu potansiyeli fark eden güçler de bu yeni denklemde konum almak ister.

Tam da bu noktada İngiltere'nin pozisyonu dikkat çekiyor. Brexit sonrası dönemde Londra, Avrupa Birliği'nden farklı olarak küresel etkisini koruyacak yeni jeopolitik alanlar arıyor. İngiltere'nin özellikle savunma sanayisi, finans ağları, istihbarat kapasitesi ve deniz aşırı bağlantıları hâlâ güçlü. Dahası Londra, Washington kadar hiyerarşik bir ilişki dili kurmadan, daha esnek ortaklık modelleri geliştirebiliyor.

İngiltere'nin "Küresel Britanya" adını verdiği strateji belgesinde açıkladığı üzere İngiltere yeni bir küresel oyun oynamayı klasik Anglo-Sakson veya AB eksenlerinin dışında yeni eksenler kurarak ve bunu da emperyal mirasıyla birleştirerek yapmaya çalışıyor.

Eurofighter anlaşması etrafındaki görüşmeler, savunma sanayisindeki iş birlikleri, gelişen ekonomik ilişkiler ve imzalanan Stratejik Ortaklık Belgeleri sıradan diplomatik metinlerin ötesinde. Bunlar, iki orta gücün değişen dünya düzeninde kendilerine yeni alan açma arayışlarının somut göstergeleridir.

Çünkü bugün dünya, Soğuk Savaş sonrası dönemin tek kutuplu düzeninden çok uzak. ABD hâlâ en büyük güç olsa da artık eskisi kadar sınırsız hareket edemiyor. Avrupa Birliği ise kendi içinde savunma kapasitesi ve özerkliği tartışmaları yürütüyor.

Böyle bir tabloda Türkiye ile İngiltere'nin yakınlaşması hem ikili ilişkiler açısından hem yeni jeopolitik mimariler açısından da önem taşıyor.

Türkiye bölgesel ağırlığını, askeri kapasitesini ve coğrafi avantajlarını ortaya koyarken; İngiltere bu eksene küresel finans, teknoloji, diplomatik ağ ve savunma kapasitesi bakımından dış destek sağlayabilecek bir aktör olarak öne çıkıyor. Başka bir ifadeyle Türkiye'nin inşa etmeye çalıştığı "üçüncü yol" ekseninin dış mimarisinde Londra'nın özel bir rol üstlenme ihtimali bulunuyor.

Bugün asıl mesele, Türkiye ile İngiltere arasındaki bu yakınlaşmanın geçici bir konjonktürel temas mı olarak kalacağı mı yoksa kalıcı bir jeopolitik mimariye mi dönüşeceğidir.