Yaşar Kemal’in ardından çok şey söylendi çok şey konuşuldu; daha da yazılıp konuşulacak. Büyük yazarlar, ölümünün üzerinden yıllar geçse de konuşulan, tartışılan insanlardır, bu yönüyle Yaşar Kemal’in de üzerine ileride çok şey söylenmesi beklenir.

Gerek ölüm haberinin yarattığı yankı, gerekse cenazesi etrafında toplanan kalabalıklar zaten geniş kitlelere ulaşmış bir yazarın, halkı tarafından nasıl benimsendiğini, nasıl sevildiğini göstermeye yetecek niteliktedir. İşin ilginç tarafı “siyasi kimliği bu kadar açık seçik bilinen” bir edebiyatçının, siyasi yelpazenin her kanadından sevgi dolu sözlerle anılmış olmasıdır. Bu durumun birçok sebebi olabilir, fakat en önemlisi şüphesiz yazarın yazdıklarında, anlattıklarında herkese hitap eden bir şey bulunmasıdır. O, bu toprakların destanını anlatmayı başarmasaydı, sadece siyaseten mensup olduğu cemaatin yazarı olarak kalırdı.

Neyin yazarı

Onu erken yaşlarda lise günlerimde tanımış, önce hikâyelerinden başlayarak okumuştum. “İnce Memed”le tanışmam daha sonradır. O ünlü üçlemesini yeni bitirmiştim ki (“Demirciler Çarşısı Cinayeti” daha yayımlanmamıştır) o sene İstanbul’a gitmiştim; kendimi o zamanlar kitapçıların neredeyse üst-üste toplandığı yer olan Cağaloğlu’na atmıştım. Yaşar Kemal’in o vakitler sahibi olduğunu Ararat Kitabevi’ne zaman zaman uğrayıp kitap aldım. Bir keresinde dükkânın kapısının önünde küçük iskemlelere karşılıklı oturmuş olarak, onu bir arkadaşıyla tavla oynarken görmüştüm. Daha sonra hiç karşılaşmadığım Yaşar Kemal’i okumaya devam ettim. Onun romancılığının yanında röportaj yazarlığını çok beğendiğimi, hatta bu tür çalışma yapmayı çok arzuladığımı ama bir türlü başlayamadığımı söylemek isterim. “Bu Diyar Baştanbaşa” bu tarzın en güzel eserlerinden biridir.
Peki, Yaşar Kemal ne anlatmıştır? Bunca kitaba sığdırdığı romanların, hikâyelerin, o destansı anlatışın, ifade dilinin söylediği nedir? Onun anlattığı hikâye bu toprağın insanlarının öyküsüdür, anlatım biçimi ise, destan geleneği ile halk hikâyeciliğinden “Homeros’a uzanan” bir sentezi yansıtır. Bu tespitin Cemil Meriç mahreçli olduğunu belirtmeme gerek var mı?
Sadece bu mudur? Elbette hayır. Yaşar Kemal’in bu kadar benimsenmesinde, hem halk tarafından hem Beyaz Türkler diye ifade edilen, benim ısrarla “kültürel sınıf” dediğim kesimler ve elbette “aydınlar tarafından” sevilip, kabul edilmesinde başka bir şey, başka bir sebep vardır sanırım.

Kime ne anlatıyor?

Yaşar Kemal yazarlığa başladığı ilk günlerden, sonrasına kadar, şöhretli bir romancıyken de hep siyasetin içinde olmuştur. Onun TİP macerası, TKP ile yakınlığı bilinen ANT dergisi vb. “sol hareketlerle” ilişkisi başından bu tarafa kamuoyunun bildiği bir konudur. Yakın yıllarda bu ilgi “Kürt meselesi” diye bilinen konuya yönelmiş olsa da “kan ve şiddete” hep karşı durmuştur.
Bu özellikleriyle toplumun her kesiminde okunan bir yazar olması birincisi, “onun edebiyatçılığının politik tutumunu aşan” bir düzeye sahip olmasıyla, ele aldığı olayı “edebi problematik” içinde anlatma gücüyle açıklanabilir. İkinci husus ise, Yaşar Kemal’in “Beyaz Türkler”e Anadolu’yu götürmüş olmasıdır. Türkiye’nin “kültürel sınıfı” demokrasi karşısında statü kaybedip, kendini “solculuğa vurup”, oradan iktidar üretmeye koyulunca Anadolu’ya yönelmiştir, fakat bu toprağın taşına da, insanına da yabancıdır, hatta hiç tanımamaktadır. Yaşar Kemal “bu sınıfa” Anadolu’yu, insanını, kültürünü götürür.
Halkın duyarlılığını, dilini, dünyasını romanlaştırıp anlattığı için, halkıyla buluşan; “Beyaz Türkler”i tanımadıkları, halklarıyla tanıştırıp, onlara yabancı oldukları bir dünyanın kapısını açıp, onlarla buluşan bir yazar olarak, Anadolu’nun cömertliğini kalemine, diline taşımak kolay bir iş değildir.