Ekonomik derecelendirme kuruluşları neye bakarak ekonomileri değerlendirip not veririler? Bu derecelendirme kuruluşlarının ülke ekonomileri hakkında yaptıkları değerlendirmeler sadece ekonomi verilere ya da ekonomik rasyonalite ekseninde mi oluşmaktadır yoksa işe politik gerekçeler, beklentiler, tutumlar da karışmakta mıdır? Bu sorunun sadece Türk ekonomisiyle ilgili olmadığını hemen söylemek gerekir çünkü bu kuruluşların sicillerinde bu tür soruların sorulmasına neden olan, onların ‘ekonomik rasyonalite’ yerine ‘politik tutumla’ karar verdiklerini ortaya koyan birçok olay ve tartışma bulunmaktadır.

Moody’s ve benzeri kuruluşların notlarının piyasası olduğuna dair iddiaları bir tarafa bıraksak bile, Brezilya, Rusya, Suudi Arabistan, İrlanda ve Yunan ekonomileriyle ilgili yanlış ölçümler yaptığı, verdiği yanıltıcı notların arkasından bu ekonomilerde hasara yol açtığı bilinmektedir. Moody’s in ABD Adalet Bakanlığı tarafından soruşturma altında olduğunu, bol keseden verdiği notların 2008 krizi öncesi finansal piyasalardaki spekülatif rolünün incelendiğini, bunun yol açtığı zararın tespit edilmeye çalışıldığını unutmamak gerekir.

Sorun ekonomik mi politik mi?

Moody’s in Türk ekonomisiyle verdiği karar hem içeride hem de dışarıda tartışmalara sebep oldu. Tartışmacıların bir kısmı ekonomik değerlendirme kuruluşlarını eleştirmek yerine ekonomide reformlara ağırlık verilmesi gerektiği gibi alışılmış sıkça tekrar edilen şeyleri söylerken, bu kuruluşun yaptığı açıklamanın zımnen doğru olduğunu ifade etmiş oldular. Onlara göre Türkiye ekonomisi ihtiyaç duyulan ‘reformları yapmadığı için’ bu not indirimini hak etmiştir!

Yapısal reform denilen uygulamalar gelişi güzel kullanıldığında ‘yapısalı’ ifade etmeyen; sıradan düzenlemelere indirgenmiş olur. Oysa yapısal olan, bir ekonominin niteliği ile ilgili kurumsal ilişkiler formunu ifade eder. Türkiye’nin tarımsal bir ekonomiden çıkışı, endüstriyel bir ekonomiye dönüşümü ile ilgili yapısal değişim projesi Özal’a kadar uzanır. 2001 krizinin sebep olduğu sağlıksız yapı tasfiye edilmeden ilerleme kaydedilemeyeceği öngörülerek asıl dönüşümün Erdoğan hükümetleriyle başarıldığı, kapalı yapılardan açık ekonomiye geçiş ve piyasa mekanizmasının işlerlik kazanmasına dönük düzenlemeler konusunda son on beş yılda önemli mesafeler kat edildiği bilinen bir şeydir. Şunun altını çizmek istiyorum; “Türk ekonomisi başardığı yapısal dönüşüm sayesinde küresel krizden sonra 27 çeyrektir büyüyen bir ekonomidir, bugün bu çizgiyi ileriye taşıyacak olan yeni politikalar yeni projeler uygulamaya sokulmuştur.”

Ekonominin gücü

Bir ekonominin değerlendirmesini yapmak için objektif şartlar vardır. Bunlar arasında kısa ve uzun vadede izlenen makro göstergelerin çizdiği eğilim temel belirleyici olandır. Ekonominin gösterdiği eğilimi belirlemek için yapılan kısa dönemli çalışmalarda aylık ve çeyrek dönemli veriler önemlidir fakat bunların anlamlı olabilmesi için yıllık sürelerde ortaya koyduğu değişim eğilimlerine bakmak gerekir ki belli başlı parametrelerde meydana gelen değişikliklerin neyi ifade ettiği anlaşılabilsin.

Bu göstergeler içerisinde büyüme oranları şüphesiz en önemlilerden biridir. Dünya ekonomisi durgunluk yaşarken Türkiye’nin ilk altı ayda %4’e yakın bir büyümeyi gerçekleştirmesi, enflasyon ve faiz oranlarındaki düşüşün yatırımları olumlu etkileyerek büyümeyi süreklileştirmesi, yıllardır en büyük sorunlardan biri olan cari açığın yıl sonunda 30 milyar doların altına ineceğinin ortaya çıkması, dış ticaret hadlerindeki düzelme ve ülkenin kamu ve özel sektör olarak kredibilitesinin pozitif seyri derecelendirme kuruluşlarına bir şey söylemiyor mu?

Ekonominin makro büyüklükleri rasyonel değerlendirme yapmak isteyenler için temel veri alanıdır. Bunları dikkate almadan yapılan derecelendirmeler ise piyasalardan geri döner; nitekim Hazine’nin yaptığı tahvil ihracına gelen yedi kat talep bunu açıkça göstermektedir.