Suriye olayı sadece bu ülkeyle ilgili bir mesele olmuş olsaydı, şimdiye kadar çoktan çözülmüş BAAS rejiminin yerinde şimdi yeller esiyor olurdu. Mesele bütünüyle Ortadoğu’nun yeniden şekillendirilmesi olduğu için iş sadece uzamakla kalmamış, bir nevi bu bölge üzerinden uluslararası rekabet ve güç mücadelesi yaşanmaya başlamıştır.

20. yüzyılın başında dünya sistemi bu bölgeyi şekillendirmiştir. İmparatorluğun tasfiye edilmesiyle Batı kendi içinde bölgeyi kontrol altında tutacak, biri doğrudan sömürgecilik diğeri ise, bir çeşit kendi örgütlenmesi olan ‘ulus devlet modeline’ benzer bir siyasal düzenleme yaparak, bu devletlerle kurulan ‘özel ilişkilerle’, bugünlere kadar süren bir hâkimiyet tesis etmiştir.
“Bu düzenlemeler yapılırken, işin içinde Rusya yoktur. Malum Birinci Savaş devam ederken Rusya’da Ekim Devrimi patlak verdiğinden ülke kendi içine dönmüş, Bolşevikler duruma hâkim olup Sovyetler Birliği kurulana veya yerleşik hale gelene kadar da Ortadoğu çoktan paylaşılmıştı. Sykes-Picot Ortadoğu ülkelerinin haritalarını çizerken Ruslar bu işin dışında kalmışlardı.”

Eski dünya çıkmazı

Sovyet döneminde Rus doktrini sosyalizmi bir yayılma stratejisine dönüştürmek için az uğraşmadı. Bunun için çeşitli enstitüler kurarak epeyce uğraştılar, hatta sosyalizmin canına okuyan garip laf ebelikleriyle dolu epeyce metin ürettiler fakat kaba saba Stalinist yayılma stratejisinden öteye gidemediler. Netice olarak 20.yüzyılda Rusya Ortadoğu’da ciddi bir varlık gösteremedi; Nasır, Saddam, Hafız Esad gibi faşizan diktatörlerle kurulan ilişkilerden fazla bir şey elde edemedi.
“Peki, Güney Yemen’de ve Afganistan’da ‘komünist rejimler’ kurulmadı mı? Elbette yaşanan böyle rezaletler unutulacak gibi değildir. Tarım toplumu olmanın şartlarından bile uzak bu yoksul ülkelerde ‘komünist veya sosyalist’ adlı partilerin darbelerle ele geçirdikleri devletleri, komünizm iddiasıyla faşizan askeri rejimler altında yönettiği nasıl unutulur.”
Yemen’de Afganistan’da komünist bir rejimden söz etmenin henüz sosyal bilimlerin icat edilmediğini söylemekle eşanlamlı olduğunu kime (başka yerden değil Türkiye’den bahsediyorum) anlatabilirdiniz! Çünkü bu ülkede, Arnavutluk diktatörünün müthiş bir ‘komünist rejim’ kurduğuna inanan cahiller olduğu gibi, Bulgaristan diktatörü katil Todor Jivkov’un propaganda metinlerini sosyalist fikir zannedip neredeyse günü gününe takip ederek Türkiye’de yayımlayan Bülent Tabora diye bir yayıncı bile vardı. Bu metinlerin birinde Jivkov ‘aslında Bulgaristan’da yaşayan Türklerin Müslümanlaşmış Slavlar olduğunu, yanlışlıkla Türkçe konuştuklarını’ (ne kadar seviyeli bir sosyalist yorum?) iddia ediyordu!

Rusya’ya yer açmak

Sovyetler sonrası Rusya’nın toparlanması çok uzun sürmedi. Putin liderliğindeki Rusya’nın, şimdi yüzyıl sonra yeniden şekillenen dünyanın her yerinde ‘ben de varım’ derken, Ortadoğu gibi stratejik önemi bütün zamanlar için oldukça değerli olan bu coğrafyada, sahneye çıkması anlaşılabilir bir olaydır.
“Peki, Rusya ne istemektedir? Sıcak denizlere ulaşma arzusu artık geçmiş yüzyılda kaldı. Rusya’nın İran’la anlaşarak Suriye’yi birlikte kontrol etme veya benzeri bir projede anlaştığı iddiası ise küresel süreçte Rusya için çok gerçekçi değildir. Rusya’nın Suriye politikasının ‘Batı sistemine dönük bir cevap’ niteliği taşıdığını görmek gerekir. Rusya artık Batı sisteminin eski hegemonyasını sürdüremeyeceğini söyleyerek ‘Yeni Dünya’ sisteminin içinde kendisine uygun bir rol istemektedir. Ortadoğu haritası yeniden çizilirken Rusya bu kez bunun dışında kalmayacaktır”!
Batı sistemi bu durumu öngörüp Rusya’nın beklentilerini karşılayacak bir uzlaşmaya varırsa Rusya’nın nazarında Baas diktatörlüğünün bir hükmünün kalmayacağını, İran’ın ise başka bir proje içinde Putin tarafından ikna edileceğini düşünmek reel politik açısından oldukça mümkündür.