Devletlerin Koronavirüs salgını sonrasındaki gündemleri ile salgına karşı mücadele performansları arasında güçlü bir bağlantı var. An itibarıyla atılan ya da atılmayan adımlar, ülkelerde salgın sonrası yaşanacak tartışmaları ve gelişmeleri şekillendirecek. Örneğin, sağlık sisteminde aksaklıklar yaşayanların tartışması sağlık sistemi yatırımları üzerine olacak. Temel materyallere ulaşma sıkıntısı yaşayanların gündemi tedarik zinciri üzerine yoğunlaşacak. En önemlisi de makro düzeyde devletlerin salgınla mücadele performansı, salgın sonrasındaki dönemde vatandaş-devlet ilişkilerinin tabiatını belirlemede önemli rol oynayacak.

Malum, insanlar devlet/otoritenin kendilerine güvenlik ve düzen sağlaması karşılığında bir takım talep ve özgürlüklerinden vazgeçerler. Bu bir toplum sözleşmesine işaret eder. Devletin bu vaadi yerine getiremediği durumlarda ise doğal olarak toplum sözleşmesi tartışılır duruma gelir. Güvenlik ve düzen kavramları oldukça geniş olmakla birlikte içerisinde barındırdığı geleneksel anlamlara ek olarak COVID-19 sürecinin de gösterdiği gibi temel sağlık ihtiyaçlarının karşılanması gibi öğeler de içermekte. Geçtiğimiz birkaç ay boyunca normal şartlar altında ekonomik ve askeri güç sıralamalarında tepelerde yer alan bazı devletlerin (G-7 ülkeleri dahil), bu temel görevini yerine getirmekte zorluk yaşadığını ve hatta birçok vatandaşının nezdinde başarısızlığa uğradığını gördük.

Türkiye ise hizmet sağlayıcı devlet olarak bu süreçte birçok muadilinden bariz bir şekilde ayrıştı. Bir devletin alışık olmadığımız kapsamdaki bir salgın sürecinde, krizi nasıl yönetmesi gerektiğine dair ders kitabı örneği ortaya koydu. Ülke içerisindeki vatandaşlarını yaygın bir teste tabi tuttu ki bu kapasite dünya genelinde nadir görülen bir şey. Test kitlerinin temini için dünya genelinde büyük bir mücadele ortaya çıktı. Ekonomik paketlerle ve dayanışma kampanyalarıyla krizin ekonomik sonuçlarını hafifletme adımları attı. Yine ülke içerisinde gıda ve maske vs. dahil koruyucu ekipmanların temini noktasında örnek bir performans ortaya koyuldu. Evlere bedava maske, 65 yaşın üstündekilere bir de kolonya gönderildi. Küçük gibi görünen bu uygulamaların ne kadar önemli olduğunu, maske bulamayan ya da bazı marketleri kıyamet sonrası filmleri andıran Batılı devletlerin vatandaşlarına sormak lazım. Ya da başka ülkelere giden maske yüklü uçaklara el koyan devletlere. Tedavide başarı da Türkiye’yi diğer ülkelerden ayrıştırdı. Bakmayın Türkiye takıntılı basın-yayın mecralarına, bu süreçte ortaya koyulan başarı ve şeffaflığın bu mecraların konuşma notlarını boşa düşürmesinin hezeyanını yaşamaktalar.

Tüm bunlarla birlikte onlarca ülkeden 60.000’in üzerinde vatandaşı vatanlarına getiren büyük tahliye operasyonları, 60’a yakın ülkeye yapılan tıbbi malzeme desteği de Türkiye’nin “devlet” kelimesinin sözlükteki karşılığı olduğunu bir kez daha göstermekte. Bu açıdan baktığımızda Türkiye salgın sürecinden vatandaş-devlet kaynaşması perçinlenerek çıkacak olan sayılı devletlerden birisi olacak.