Dünya liderleri eylül ayında Genel Kurul kürsüsüne çıktıklarında BM sistemine dair çoğu zaman lokal eleştirilerini dile getirir. Tartışmalar bir sonraki eylül ayına kadar rafa kaldırılır. Fakat Türkiye’nin başını çektiği az sayıda ülke BM sisteminin reforme edilmesi çalışmalarını uluslararasılaştırmış ve 12 aya yaymış durumda. Eylül ayı dışında da sadece eleştiri değil somut reform önerileriyle muazzam bir diplomatik efor sarf etmekte. BM reformu, hem Cumhurbaşkanlığının hem de Dışişleri Bakanlığı’nın artık mutat bir dosyasına dönüşmüş durumda.

Bunun en temel sebebi, hemen hemen herkesin teslim ettiği gibi, BM sisteminin 2018 dünyasının ihtiyaçlarına karşılık verememesi. BM İkinci Dünya Savaşı sonrasında barışı koruma ana amacıyla kurulmuş bir örgüt. Örgüt şemasından işleyiş ve karar verme mekanizmasına kadar her şeyi dönemin şartlarına daha doğrusu güç dengelerine göre şekillendi. Değişen güç dengeleri, globalleşen dünya, büyük demografik hareketlilikler, ekonomik çalkantılar ve hibrit tehditler yeni gerçeklikler ve ihtiyaçlar oluştururken, BM’nin yapısı demode oldu. Tam da bu sebepten kuruluşundan bu yana temel görevi olan barışı korumak da dahil olmak üzere birçok açıdan beklentileri karşılamaktan uzak kaldı.

Bir kısmı hâlâ devam etmekte olan savaşlar, iç savaşlar, işgaller, soykırımlar, dış müdahaleler BM sisteminin işlerliğini defalarca sorgulattı. Bir kısmı neredeyse BM’nin gözetimi altında gerçekleşen bu felaketler, BM’nin reformunu bir gereksinime dönüştürdü. Uluslararası adaletin merkezinde yer alması gereken BM, çoğu zaman rekabetin, güç ve nüfuz mücadelesinin ürettiği kamplaşmaların felç ettiği bir mekanizmaya dönüştü. Adaletin tecelligahından ziyade, reelpolitiğin ve büyük güç çıkarlarının bir yansıması olarak karşımıza çıktı.

BM’nin tek sorunu Güvenlik Konseyi’nin yapısı da değil. Temsilden ve mevcut uluslararası koşullardan uzak BMGK yapısı tabii ki değişmeli. Temsilde adalet BMGK’nın yapısında karşılık bulmalı. Bununla birlikte BM’nin insani yardım sisteminden idari yapısına kadar çok geniş çerçevede değişiklikler de elzem. Örneğin BM’nin Suriye’ye insani yardım ulaştırmak için Şam’ı tercih etmesi, Suriye’ye aktarılan yardımın rejimin insafına bırakılması bile insani yardım sistemindeki çarpıklığı gözler önüne seriyor. Yerlerinden edilen Suriyelilerin büyük çoğunluğu Esed rejiminin kontrolünün dışında yaşarken, Suriye’ye insani yardımın Şam üzerinden dağıtılması en basit ifadeyle ironiktir.

Türkiye’nin somut sistem reformu önerileri ve başarıyla ortaya koyduğu insani yardım modeli BM’yi adaletin merkezine dönüştürmek için uluslararası toplumun nadir çıkış yollarından. Paydaşları artırarak daha büyük felaketleri önleme adına BM reformunda sebat göstermek lazım.