ÖSYM 2015 ÖSYS başvuru sayılarını açıkladı. Aslında bekliyordum ama yine de şaşırdım. Her yıl sistematik olarak başvurunun artması bana ilginç geliyor. Hem de ne artış, 1980 yılından bugüne kadar inceledim. Bakın nasıl bir değişim var.

1980 başvuran aday sayısı 466 bin. Bunların 198 bini lise son sınıf öğrencisi, yıl 1985 başvuran sayısı 484 bin son sınıf sayısı 220 bin yani o beş yılda pek değişim olmamış. 1990 başvuran sayısı 892 bine fırlamış neredeyse iki kat artmış lise son sınıf öğrenci sayısı 336 bin olmuş. Yani oradaki artış sadece 116 bin olmuş. Devam edelim, 1995 yılında başvuran öğrenci sayısı 1.263 bine yükselmiş artış yine 400 bin civarında olmuş ama lise son sınıf öğrenci sayısı 469 bin olmuş yani artış yine 130 bin. İlginç olan 1985 yılıyla 1995 yılı arasında üniversite sınavına başvuran öğrenci sayısı 3 kat artarken bu sayı içindeki lise son sınıf öğrenci sayısı bir kat artmış. Burada şunu araştırmak lazım ne oldu da lise son sınıf artmadığı halde sınava giren öğrenci sayısı bu kadar arttı.
Evet devam edelim; 2000 yılında sınava başvuran aday sayısı 1.407 bin iken bu sayının için bulunan lise son sınıf öğrenci sayısı 479 bin. Yani yine toplam sayı 200 bin kişiye yakın artarken lise son sınıf sadece 20 bin kişi artmış. 2005 yılında başvuran öğrenci sayısı 1.844 bine lise son sınıf sayısı 691 bine yükselmiş. 2010 yılında sınava başvuran öğrenci sayısı 1.587 bine gerilemiş. Bunun sebebi bir yıl önce liselerin 4 yıla çıkmasından dolayı lise son öğrencisi yerine mezun durumdaki öğrenciler üniversiteye yerleşmeleridir. Aynı yıl lise son sınıf öğrenci sayısı yine 689 binde kalmıştır. 2013 yılında başvuru sayısı 1.852 bine lise sın sınıf sayısı 800 bine yükselmiş. 2014 yılında artış devam etmiş; başvuran sayısı 2.086 bine lise son sınıf öğrenci sayısı 850 bine yükselmiş. 2015 yılında da başvuru sayısı 2.126 bin lise son sınıf öğrenci sayısı 908 bine yükselmiş.
Şimdi bu sayılar ne anlamam geliyor. Birincisi 1980 yılında 44 milyon nüfusumuz var ve sınava giren sayısı 466 bin, oysa 2014 yılında nüfus 76 milyon sınava giren sayısı 2.026 bin yani 1980 yılında nüfusun yüzde 1,05’i üniversite önünde beklerken, 2014 yılında bu oran yüzde 2.66’ya yükselmiş. Yani artış % 266 olmuş.
Peki neden? İyimser düşünürsek üniversite eğitimi algısı yükselmiş diyebiliriz. Ama bence biraz kötümser olalım çünkü bu süre içinde üniversite sayısı 31’de 180’e yükseldi ve kontenjanları 1980 yılında 41 bin iken bugün örgün 870 bine yükseldi. Bu rakamların hepsini birçok uzman farklı yorumlayabilir. Ama bana göre ülkemizde insanlar; üniversite eğitimi ile yaşamlarını garanti altına almak istiyor. Yani istihdam ile üniversite arasında bir ilişki kurulmuş durumda bu da lise eğitiminin yetersizliğini ve gelecek kaygısının bir üst aşamaya aktarıldığının göstergesidir. Aynı zamanda üniversiteye yerleşen her 100 öğrencinin 76’sının okuduğu üniversiteden memnun olmadığını ve %44’ünün tekrar sınava girdiği, hatta meslek yüksek okullarında terk oranlarının %45’i geçtiğini biliyoruz.
Sonuç olarak; ülke olarak bütün geleceğimizi bir sınava bağlamış seyrediyoruz. Diğer eğitim kademelerinde neler olduğu kimsenin umurunda değil. Öncelikle 21 yy becerilerini öğreten, yaşama hazırlayan ortaöğretim devamında ise dünya ile entegre üniversitelere ihtiyacımız var. Bir de liseden üniversiteye geçişte rehberlik ve kariyer belirleme sürecinin önemini bir daha görüyoruz. Matematik öğretemiyoruz, fen öğretemiyoruz, STEM ürünümüz yok. Ama dost acı söyler 12 yıllık ilköğretim ve lise eğitiminin çocuklara hiçbir şey kazandırmadığı ve gittikçe içinin boşaldığını görmek beni üzüyor ama daha da üzücü olan gençlerin hayalini kurduğu üniversitelerin çoğunluğunun da bu liselerden farksız olması. Türkiye’nin acil olarak verimli ve öğrenci odaklı bir sistemi tartışması ve uygulamaya geçmesi gerekiyor yoksa çok çok geç kalacağız.