Haftalık çalışma süreleri ile haftada çalışılan gün sayısı çalışma hayatının en önemli konularındandır. İşçi hareketinin tarihi mücadelesinin en önemli nedenlerinden biri de çalışma sürelerinin düşürülmesidir. Mesela 1 Mayıs'ı ortaya çıkaran nedenlerden biri de yi ne çalışma saatlerinin düşürülmesi mücadelesidir.

Haftalık çalışma süreleri ve haftada çalışılan gün sayısının düşürülmesi talebinin temel gerekçesi; çalışanların iş ve aile dengesini kurması ile sosyal hayata vakit ayırabilmesidir. Bu talep sanayi devriminden bugüne kadar dillendirilmektedir.

Haftada 4 günlük çalışma neden tartışılıyor? Birincisi çalışanların ücretlerinde ve sosyal haklarında bir azalma olmadan haftalık çalışma süresinin 4 güne düşürülmesi çalışanların sosyal hayatlarına daha fazla vakit ayırmalarını sağlayacak. İkincisi işverenlerin ise servis, yemek ve ofis maliyetlerini azaltacak.

Pandemiyle birlikte haftada 4 gün çalışmaya ilişkin tartışmalar daha da hızlandı. Batı Avrupa ülkelerinin birkaçında bu konuda yasal düzenleme yapıldı. Bazı ülkelerde ise yasal düzenleme çalışmaları devam ediyor. Yasal düzenleme yapılan ülkelerde haftalık çalışma saatlerini azaltmadan haftalık çalışma gün sayısı 4 güne indirildi.

Türkiye'de haftada 4 günlük çalışma sistemine geçilebilir mi meselesi tartışılıyor. Türkiye'de bu çalışma sistemini uygulamak mümkün mü?

İngiltere, Belçika, Avustralya, İzlanda, Japonya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler haftada 4 günlük çalışmayı denemeye başlayan ülkelerden.

Araştırmacılar haftada 4 gün çalışmayı 100-80-100 modeli olarak tanımlıyorlar. Model şöyle açıklanıyor: "İşçiler maaşlarının yüzde 100'ünü alırlar, sürenin yüzde 80'ini çalışırlar, bunun karşılığında da yüzde 100 üretkenlik sağlarlar."

Haftada 4 günlük çalışmanın pilot uygulamalarında önemli sonuçlar elde edildi. Bu sonuçlara göre haftada 4 gün çalışan işçiler "kendilerini daha iyi, daha enerjik ve daha az stresli hissettiklerini" ifade ediyorlar.

Belçika'da yasal düzenlemesi sonrası ise farklı sonuçlar elde edildi.

Belçika'da yasal düzenlemeye göre çalışanlara işverenle anlaşmaları durumunda haftalık 38 saat olan çalışma süresini 5 gün yerine 4 günde tamamlama imkanı verildi. Ancak Belçika'da çalışanların sadece binde 5'i bu sistemi seçti.

Uygulamaya rağbet edilmemesinin iki nedeni olduğu düşünülüyor. Birincisi şirketler; 4 günlük çalışmanın iş akışlarını bozduğunu veya işlerine zarar verdiğini düşünüyorlar. İkincisi ise çalışanların uygulama hakkında yeterli bilgi sahibi olmamaları veya 4 gün çalışma taleplerinin işveren tarafından reddedileceğini düşünmeleri.

Temel eleştiri noktalarından biri de iş yükünün 5 gün yerine 4 güne yoğunlaştırılmasının çalışanları başta iş ve aile dengesi olmak üzere birçok konuda olumsuz etkileme potansiyelidir.

1930'larda Keynes, torunlarının gelecekte haftada 15 saat çalışacağını söylemişti. Keynes'in torunlarının çalışma süreleri azaldı ama 15 saat olmadı. Çeşitli avantajlarına rağmen uygulamanın dünyada kısa sürede yaygınlaşma imkânı zor görünüyor. Türkiye açısından ise sistemin yaygınlaşması için daha uzun süreye ihtiyaç var.