Türkiye İstatistik Kurumu 2025 yılı 'Doğum İstatistikleri' dün yayınlandı. Doğurganlık hızındaki düşüş maalesef devam ediyor. Türkiye olarak genç bir nüfus olma özelliğimizi kaybederken yaşlı nüfusumuz da artıyor. Ülkemizin beka sorunu olarak nitelenebilecek bir durumda doğurganlık hızının azalması. Zira geçen yıl (2024 verilerine göre) 1,48 çocuk olan doğurganlık hızı son veriye göre 1,42 çocuk olarak gerçekleşti.

DOĞURGANLIK HIZIMIZ 1,42 ÇOCUK

Doğurganlık hızı, bir kadının doğurgan olduğu dönem olan 15-49 yaş grubunda doğurabileceği ortalama çocuk sayısıdır. 2001 yılında 2,38 çocuk olan doğurganlık hızı, 2025 verilerine göre 1,42 çocuk oldu. Doğurganlık hızı, 2014 yılından itibaren 11 yıldır aralıksız düşüş eğilimine girdi. Son dokuz yıldır da nüfusun kendini ikame etme seviyesi olan 2,1'in altında seyrediyor. Türkiye için varoluşsal bir tehdit olarak geleceğimizi önemli oranda etkiliyor.

Doğurganlık hızının en yüksek olduğu üç ilimiz 3,15 çocuk ile Şanlıurfa, 2,53 çocuk ile Şırnak ve 2,23 çocuk ile Mardin. Doğurganlık hızının en düşük olduğu üç ilimiz ise 1,09 çocuk ile Bartın, 1,10 çocuk ile İzmir ve 1,11 çocuk ile Eskişehir, Ankara ve Zonguldak.

AB ORTALAMASI 1,34 ÇOCUK

Doğurganlık hızının düşüşü tüm dünyanın maruz kaldığı bir sorun. Ancak Türkiye, diğer ülkelerin uzun sürelerde geldiği düşüş sayılarına onlara göre daha kısa sürede geldi. Avrupa Birliği üye ülkelerinin doğurganlık hızının ortalaması 1,34 çocuk. 2024 yılında en yüksek doğurganlık hızına sahip olan ülke 1,72 çocuk ile Bulgaristan, en düşük doğurganlık hızına sahip olan ülke ise 1,01 çocuk ile Malta. Türkiye 1,42 çocuk olan doğurganlık hızıyla Avrupa Birliği üyesi ülkeler arasında 11. sırada yer alıyor. Dünyada doğurganlık hızının ortalaması ise 2,24 çocuk. Türkiye her ne kadar AB ülkeleri arasında 11. sırada olsa da dünya ortalamasının çok altında bir yerdedir.

76 İLİMİZDE NÜFUS AZALIYOR

Türkiye için önemli risklerden biri de nüfusun kendini ikame eden il sayısının her geçen yıl azalmasıdır. Bu kapsamda nüfusun kendini ikame etme seviyesinin altına düşen il sayısı 2017 yılında 57 iken son verilerde bu sayı 76 il oldu. Sadece 5 ilimizde nüfus artarken 76 ilimizde azalma eğilimindedir. Doğurganlık hızının 1,50'nin altında kaldığı il sayısı 2017 yılında 4 iken 2025 yılında 59 olması meselenin vahimliğini gösteriyor.

EĞİTİM VE KENTLİLİK ARTTIKÇA DOĞURGANLIK AZALIYOR

Doğurganlık hızı 1,42 çocuk seviyelerine düşerken yükseköğretim mezunu annelerde 1,24 çocuk oldu. 2020 yılında 1,49 çocuk iken sadece beş yılda 1,24 çocuk seviyesine düştü. Lise ve dengi okul mezunu annelerde de doğurganlık hızı 1,25 çocuk ile oldukça düşük seviyelerde. En yüksek toplam doğurganlık hızı 2,51 çocuk ile ilkokul mezunu annelerde.

Kır ve kent ayrımına bakıldığında kentlerde doğurganlık hızının daha kötü durumda olduğunu söyleyebiliriz. Mekânsal Adres Kayıt Sistemi ile birlikte kent için "yoğun kent, orta yoğun kent" sınıflaması kullanılıyor. Kır olarak sınıflandırılan yerlerde doğurganlık hızı 1,75 çocuk, orta yoğun kent olarak sınıflandırılan yerlerde 1,53 çocuk ve yoğun kent olarak sınıflandırılan yerlerde ise 1,33 çocuk oldu.

Geldiğimiz nokta ve nüfus projeksiyonları bu konuda alarm veriyor. Meseleyi ekonomik, sosyolojik, işgücü piyasaları, iş-aile uyumu ve nüfus politikalara bakımından bütünsel olarak ele almak gerekiyor.