Denis Diderot’yu bilenlerimiz çok olsa da bilmeyenlerimiz için hatırlatalım:

Aydınlanmacı aklın en parlaklarından birisiydi.

Filozoftu.

Mütercimdi.

Kendi adı ile anılan bir ansiklopedinin yaratıcısıydı.

Eserleri ile Fransız İhtilali’ne giden yolun hazırlayıcılarından oldu.

İhtilali göremeden öldü.

Özetle mühim adam, tanımakta fayda var.

Ancak biz şimdi kendisinin Kapitalizm’e bakan yönünü hatırlayacağız.

“Eski robdöşambırımın yasını tutuşumun nedenleri yahut zevki şansından fazla olanlar hakkında birkaç söz” isimli bir eser kaleme aldı.

Allah her kula böyle dertler versin dedirtecek cinsten bir derdi vardı Diderot’nun.

Bilmeyenler için anlatalım. Belki onların de içi cız eder:

Fakr-u zauret içinde hayatını geçirmekte iken günlerden bir gün bir dostu kendisine bir “Robdöşambır” hediye etmiş.

Yeni kuşak robdöşambırın ne olduğunu pek bilmez.

Bizim kuşaklar için “zengin amcaların sabah sabah üzerlerine aldıkları ve evde onunla dolaştıkları bir acaip cübbe”dir robdöşambır.

Çok şükür tedavülden kalkışı Google’ın çıkışı ile aynı devre rast geldi de uzun uzun tasvir etmek zorunda değiliz. Ne olduğunu bilmeyenler yazının bu kısmına gelmeden arayıp baktılar bile.

Her ne ise, göz alıcı yepyeni bir romdöşambırdır Diderot’nun yeni robdöşambırı.

Parlak kırmızı renkte kadifeden, kalın kuşaklı bir robdöşambır.

Ertesi sabahı iple çeker.

Yeni robdöşambırını giyecektir.

Eski rondöşambırından sıkılmıştır.

Aslında kendisine gayet güzel hizmet etmekte, girinti çıkıntıları vücuduna tem tetabuk etmektedir. Neticede yıllardır giydiği şeydir.

Üstelik bir yıpranmışlığı da yoktur.

Fakat dedik ya eskidir ve kendisinde bir heyecan meydana getirmemektedir.

Derken o hasretle beklenen güneş doğar, horoz öter, çay ve peynir masadaki yerini alır.

Diderot uyanır, yeni elbisesini giyer.

Dünyası yıkılır.

Bir uyumsuzluk vardır.

Yıllar süren uğraşlar ile dizayn ettiği odası ile yeni robdöşambırı uyumsuzdur.

Ne perdeler ne koltuk ne de yerdeki halılar ile imtizaç edebilmektedir yeni kıyafet.

Yapılacak şey bellidir.

Elbette yeni robdöşambırın yerine eskisini giymek.

Fakat Diderot anormal bir adamdır.

Bunun yerine bütün evi yeni robdöşambırına uyum sağlayacak şekilde yeniden tefriş eder.

Elinde avucunda ne kadar parası varsa bu yolda harcar.

Fakat hasreti son bulmaz.

Eski robdöşambırını özlemektedir.

Oturur ve bunu anlatan bir kitap yazar. Çok uzun adını yukarıda zikrettim, tekrar edemeyeceğim.

Aradan tam iki yüz sene geçtikten sonra ekonomi psikolojisi disiplinine konu olur bu hadise.

Adına “Diderot Effect” derler: Diderot Etkisi

Bir anlık heves ve adını koyamadığı bir yenilenme arzusu ile elinde avucunda ne varsa kaybeder.

Var olan düzeninden de olur.

Tek yapması gereken yeni robdöşambır hevesini gemlemektir oysa.

Şimdi bu yazıyı akşam vakti metrobüste sıkış-tıkış bir vaziyette okumaya ve siyasal çağrışımlar yapmaya kalkışmamanızı rica ederim.

Siniriniz bozulur.

“Yeni robdöşambır da hiçbir şeye uymuyor. Her şey yeniden kurgulanıyor ve son derece başarısız bir şekilde yapılıyor” falan da demeyin.

Me’yus olmayın!

Her şey çok güzel olacak…