Dünyanın en önemli stratejistlerinden Zbigniew Brzezinski 2025 vizyonlu bir kitap yazdı. Adı: Stratejik vizyon...
Brzezinski kitapta yepyeni bir kavram ortaya atıyor: Geniş Batı.
Geniş Batı'nın üyeleri ABD, Kanada, AB, Ukrayna, Rusya ve Türkiye.
Yeni bir jeopolitik denge öngörüyor ve tezini yüzyıl başındaki meslektaşı Harold Mackinder'ın, 'Dünyaada'ya hükmeden, dünyayı yönetir' tezine dayandırıyor. Dünyaada yani Avrasya...
'Büyük satranç tahtası'nın yazarının önümüzdeki on yıl içinde şekillenecek bu jeostratejik vizyonunda en mühim yer hiç şüphe yok ki Türkiye ve Rusya'ya ait.
Kitapta, Türkiye ile ilgili onlarca sayfa çarpıcı analiz var. Sönen Amerikan rüyası üzerine eleştirileri ve dünyanın yeni stratejik dengelerini okurken bazı tespitleri kabaca aktarmaya çalışacağım.
Huntington, aslında 'Geniş Batı'dan çok 'Kuzey Kulübü' olarak tanımlanabilecek bir jeostratejik yapının dünyanın güç dengesini sağlayabileceğini ve böylelikle başta Amerikan çıkarları olmak üzere Batılı sistemin ideolojik ömrünü sürdürebileceği kanısında.
Türkiye ve Rusya'nın kökleri itibarıyla eski Batı ile ilişkisi kadar yeni Doğu'yla ilişkilerini de zekice sorguluyor.
'Küresel Balkan'lara yani Ortadoğu, İran, Afganistan ve Pakistan'a askeri olarak bulaşmış bir Amerika'nın Orta Asya potansiyel bataklığına da gömülebileceği uyarısı yapıyor...
O Orta Asya ki, her biri Batılı sisteme doğrudan ulaşmak istediği kadar Rus veya Çin hükümranlığını da istemiyor.
Tarihte 'Dünyaada'ya yani Avrasya'ya hükmetmeye kalkan Cengiz Han, Hitler ve Stalin'den sonra Amerika'nın da kayıp 20 yılıyla artık hükmetme arzusu yerine yeni güç dengelerini okuyarak pozisyon alması gerektiğini vazediyor.
20. yüzyıl boyunca Türkiye'nin Rusya'dan çok daha hızlı ve başarılı bir şekilde Batılı sisteme entegre olduğunu takdirle anan Brzezinski, 'Türk deneyimi, Sovyetler'den daha az küresel hırslı ama kesinlikle ulusal anlamda başarılıydı' diyor.
Övgülerde sonra eleştiri ve uyarılara geçiyor.
Türkiye'nin demokratikleşme çabalarının kırılganlığını ifade özgürlüğü önündeki kısıtlara bağlıyor.
Brzezinski'ye göre bir başka tehdit ise Kürt meselesi...
Bu noktada Batılı sisteme iki uyarı yapıyor.
İlki şu:
İsrail-Filistin meselesinin hallolmaması kadar, İran'la doğrudan çatışmaya girecek bir Amerika Ortadoğu coğrafyasında aşırılığı yoğunlaştırır.
İkincisi de Türkiye'nin güvenliği...
Bir Kürt direnişinin tutuşması halinde Irak'ın tekrar istikrarsızlaşacağını söylüyor.
Kürt çatışması çıkması halinde Türklerin ulusal çıkarlarının söz konusu olacağını ve bundan Batı'yı sorumlu tutacakları konusunda uyarı yapıyor.
En kötü senaryosu ise Türkiye'nin, İran'da Şah'ın devrilmesi neticesinde olduğu gibi (benzetme Brzezinski'nin) Batılı sistemden kopması.
Brzezinksi'nin kitabı, üzerinde tartışılması gereken çok ilginç tezlerle devam ediyor.
'Geniş Batı'ya bir kafa yorun, arkası gelecek...