Oruç tutmanın sadece aç kalmak ve başka lezzetlerden uzak durmak olmadığı ortada. Açlık mürekkebi ile beden dilinde yazılan bu kitabenin anlamı, diğer ibadetler gibi, varlığa ve anlama dair.
Ramazan bir şehir ise o şehrin sakinleri nerede buluşur?
'O şehri, ayın tüm hallerine bakarak hatırla' dedi misafir.
'Ne demek istiyorsun?' dedim.
'Sana bahsettiğim Ramazan şehri ayın tüm hilallerini, tıpkı insanın tüm hallerini kendine toplar gibi toplamıyor muydu?'
'Topluyordu?'
''O hilaller Ay üzerinden Dünya'mıza Güneş'in yansımalarıdır. Dünya'nın etrafında dönerken uğradığı her menzilde güneşten haller yansıtır. Güneş Hakk'ın marifet nurunu temsil edince ayın hilalleri de insanda o nurdan beliren olgunluk merhalelerini temsil eder. O olgunluk hallerini Hakk'a giden yolda marifet menzilleri bil. Dolunay da Hz. Peygamber'in o müstesna nurudur. Güneş'i tam yansıtır. İyi kullar, hiç şüphe yok ki inananlardır. Yani kendi nefislerinden (öz varlıklarından) çekilmişler ve Hakk'a nur olmuşlardır. Salih (iyi) kul, Ramazan şehrini aydınlatan dolunaydır...''
Bu defa Hz. Peygamber: 'Ramazan şehrinin başı rahmet, ortası bereket ve sonu mağfirettir.' buyurmuş. Bunun anlamı nedir diye sordum. Başını öne eğerken derin bir nefes aldı ve söze başladı:
'Hak bütün eşyayı rahmani nefesinden var etmiştir. Alemde suret olarak beliren hiçbir şey yoktur ki O'nun kutsal, mukaddes, temiz nefesinden meydana gelmesin. Her şeyin nefesi kendi varlık zatındandır. O halde Hakk her şeyi kendi zati muhabbetinden yaratmış ve vücudunda tüm kullarını ağırlamaktadır. Onun kulları yine onun vücut evinde misafirleridir. Misafirlerden biri olarak bunu anladıysan senin gönül evin de tüm misafirlere rahmet nefesinden konuk evi olur. Birlikte bulunduğun her şeyi kıymetine layık bir şekilde ağırlarsın. İşte Ramazan'ın ilk hilalleri sana bu nasıl bir misafir ve nasıl bir ev sahibi olduğunu hatırlatırda hilalin ince bir hurma dalı olmaktan dolunaya doğru yol alır. Rahmetinle her şeye karşı gönlün açılır ve genişler. Gönül nurunun ulaşmadığı bir suret kalmaz önünde. Gönlün engin bir rahmet evine döner. Halin doluna ulaşınca eline bir cömertliktir yansır. Bereket her yerinden saçar. Dilin, amelin, işin rahmet kürsülerine döner. Seni gören cimriliğinden utanır. Her noksan hale ayna olursun. Her noksanlık senin yüzünden kendini tanır olgunluğa yönelir. Hak bu yüzden dolunay günlerine 'eyyamı biyz, yani beyaz, ak, pak günler' dedi. Derken dolunay kucağını mağribe açar. Yeniden kendi için tamamladığı nuru batısında duran herkese sunar, dağıtır. Onunla her karşılaşan bir bereket bulur. Noksanını giderir. O da bağışlanma ve tevazu ile boynunu eğer. Dağıtılanlar ancak Hakk'ın bağışlarıdır.'
Tam da bu günler ayın kendinden nur feda ettiği günler. Gök yüzünde dolunay batıya doğru fedakarlıkta bulunuyordu. Derin bir sessizliğe batmış gibiydik. Ahh Somali... Orucuyla tam da bu günlerde rahmet ve bereket timsaline dönenler neredeler... Doğudan mı, Batıdan mı gelirler...
'Çok derin sözler bunlar. Eyvallah.  Ama, mesela oruç tutan, gün ışıdığı süre aç kalan bir Müslüman'a tam da böylesi bir şehrin içten ve gönüllü vatandaşına anlama dair ne söyleyebilirsin? ''
'Güzel söyledin. Bak şimdi. Hiç kimse bir başkasının yaptığına dair açık şahadette bulunamaz.''
'Ne demek bu şimdi?'
'Bir kimsenin, o andaki algılarına güvenip ötekine dair aleyhte veya lehte bir görüş açıklamasını hatta düşünmesini konuşalım... Hz. İsa, kötü fiil işlerken gördüğü iki kişiye akşam buluştuklarında bunu neden yaptıklarını sorduğunda, inkar etmeleri üzerine: Ben kendimi doğrulamak yerine sizi onaylamayı tercih ederim, demiştir.
O halde halk içinde emin, Hakk indinde teslim olmuşlardan (Müslimlerden) olmak isteyen için, apaçık ve yeterli şahitler bulunmadıkça muhatabı hususunda zanna yönelmek orucu bozan işlerdendir.''
'Oruçlu iken, algılarına güvenip birini itham etme! diyorsun yani''
'Şunu diyorum: Muhatabın hakkında, kalbinde o anda doğan hissiyattan, hem nefsen hem de ruhen Allah'a sığınmadıkça temizlenenlerden olamazsın. Ancak ilahi rızık talebi ile oruç tutar ve her türlü lezzet ve şehvetten kesilirsen, oruçlu halin hakkına uyar da ruhunu bu hale kavuşmaya adarsan... Yaradan, istemesine ve aramasına rağmen,  kendisinde hazır tuttuğu iltifata kulunda onu tutacak latif bir mahal bulamamaktan kurtulur. Böylece kuluna lütfeder.''
'Eyvallah' dedim sonra da 'Eyvah' dedim. Etrafta oruç tutup öteki hakkında çirkin dedikodu yapan ne çok insan var!