Rusya'da Wagner'in isyanının, arada çok önemli farklar bulunsa da bana Talât Aydemir'in darbe girişimlerini hatırlattığından bahsetmiş, o süreci yazmaya başlamıştım.

27 Mayıs sonrası yapılan ilk seçimlerden sonra Demokrat Parti'nin devamı olarak görülen partiler Meclis'te çoğunluğu kazanmıştı. Lâkin darbecilerin baskısıyla önce Cemal Gürsel Cumhurbaşkanı seçtirilmiş sonra da yine darbecilerin yarattığı baskı ortamıyla Demokrat Parti'nin devamı olan Adalet Partisi İsmet İnönü Başbakanlığındaki CHP ile koalisyon Hükûmetinde yer almak durumunda kalmıştı.

Bu sırada başta Cumhurbaşkanı Celâl Bayar olmak üzere Demokrat Parti'nin bakanları, milletvekilleri ve yöneticileri Kayseri Cezaevi'nde tutuluyordu. İdamların ve Demokrat Partililerin siyasi mahkûm olarak cezaevinde tutulmalarının halkta yarattığı tepki büyüyor, özellikle de Celâl Bayar gibi bir Millî Mücadele ve demokrasi kahramanının parmaklıklar ardından çıkarılmasına yönelik af talepleri en çok doğal olarak Adalet Partisi'ne iletiliyordu.

Hem 27 Mayıs'ın hem de idamların üzerinden çok kısa bir süre geçmiş olmasına, Demokrat Parti'nin devamı olan Adalet Partisi'nin hükûmet ortağı olmasına ve hatta "af" konusunun gündeme gelmesine Ordu içindeki cunta yapılarından tepki gecikmeyecekti. "Silahlı Kuvvetler Birliği" adıyla kurulan cuntanın içerisinde albaylar başı çekiyor ve yeni bir darbenin yapılmasını ve Genelkurmay Başkanı Cevdet Sunay'ın da liderlik yapmasını istiyorlardı. Üstelik cuntacılar bunu İsmet İnönü Başbakan, Cemal Gürsel de Cumhurbaşkanı iken talep ediyorlardı. Onlara göre 27 Mayıs tamamlanmamıştı ve idare sivillere bırakılmamalıydı. İsmet Paşa da tecrübeli bir komutan olarak havadaki darbe kokusunu alıyordu. Bunun üzerine cuntanın parçası olan subayları doğuya tayin ederek darbenin önüne geçmeye çalışacaktı.

Tayin haberini alan Talât Aydemir derhal Harbiye'deki öğrencileri silahlandırıp, Kara Kuvvetlerindeki cuntacıları harekete geçirdi. Tanklar Bütçe Görüşmeleri devam ederken Meclis'i kuşattı. Başbakan İnönü ve tüm milletvekilleri Meclis'te askerler tarafından kuşatılmıştı. Darbe girişimine ordunun tamamı katılmamıştı ama mevcut kuvvetleriyle Talât Aydemir devlet idaresine el koymak üzereydi. Tam o sırada Aydemir'in Meclis'te bulunan Başbakan ve milletvekillerini alıkoymaması darbe girişimi için bir kırılma ânı oldu. Meclis'ten engelleme olmadan çıkan Başbakan İnönü'nün Genelkurmay Başkanı Sunay ile birlikte darbecilere karşı koyacağını ilan etmesi ile hava değişti. İnönü'nün Talât Aydemir ve darbecilere "tutuklanmama" garantisi vermesinin (Putin'in Prigojin'e verdiği garantiyi hatırlayalım) ardından darbeden vazgeçtiğini açıklayan Aydemir ise emekli edildi. Darbeyi püskürtme konusunda İsmet Paşa önemli bir rol oynamış, 22 Şubat 1962 darbe girişimi başarısız olmuş ama bu Talât Aydemir'i darbecilikten vazgeçirememişti...

Bir süre sessizliğe gömülmüş gibi duran Aydemir ise sadece yeni bir darbe girişimi için fırsat kolluyordu... 22 Mart 1963 günü Kayseri'de hapis tutulan Celâl Bayar için tahliye kararı çıkarılmıştı. Darbe havasına rağmen Kayseri'de onu karşılayan binlerce insanla birlikte Ankara'ya doğru yola çıkan Bayar'ı yol boyu halk bağrına basmış, kesilen kurbanlardan arabası tanınmaz hale gelmişi. Ankara'ya vardığında ise Bayar'ı 50 AP milletvekili karşılamıştı. Demokratların bu büyük sevgi gösterileri sonrası 27 Mayıs'ın bazı 'sivil' unsurları ve askeri öğrenciler protesto eylemlerine başladılar. Eylemler bir süre sonra öyle bir boyuta vardı ki bu gruplar Adalet Partisi Genel Merkezi'ni bastılar. Yakıp yıktıkları genel merkez binasından Adalet Partililer canlarını zor kurtarmıştı. Bunlardan sonra ise Celâl Bayar tekrar hapse atılacaktı.

Bu ve benzeri gerilimleri fırsat bilen Aydemir 20 Mayıs 1963'te yeni bir darbe girişimine yeltendi. 27 Mayıs'la oluşmuş tam teşekküllü askeri vesayete karşı bile darbe yapmaya kalkan bir darbecilik virüsü orduya sızmıştı bir kere. Askerler ve Harbiyelilerle birlikte TRT'yi ele geçiren Aydemir'e karşı ordunun geri kalan unsurlarıyla birlikte İnönü direndi ve Aydemir darbesini bir kez daha mağlup etti. Aydemir bu kez yakalandı, yargılandı ve idam edildi.

Nedense Aydemir darbeleri başta olmak üzere yakın tarihimizin bu karanlık sayfaları bizde çok anlatılmaz, gündeme getirilmez. Askeri vesayeti yıktığımız gibi bu kültürel vesayeti yıkacağımız günler de gelecek.