Savaşların yalnızca cephede yapıldığını sananlar çağımızın en büyük mücadele alanını kaçırıyor. Çünkü modern çağda füzelerden, ordulardan ve ekonomik yaptırımlardan önce gelen bir kuvvet var: kavramlar.

Bir yere ne dediğiniz, bir toplumu nasıl tanımladığınız, bir coğrafyayı hangi isimle andığınız sadece bir dil meselesi değildir. Bir egemenlik meselesidir. Çünkü dünyayı tanımlayanlar, dünyayı yönetmeye de adaydır.

Gramsci, hegemonyanın zorlayıcı aygıtlardan önce rızanın üretimiyle sürdürüldüğünü söylemişti. Bu nedenle kültürü ve kavramları kimin ürettiği, nasıl dolaşıma soktuğu ve hangi hegemonik amaca hizmet ettiği önem kazanıyor.

Edward Said de yine bu bağlamda Doğu'nun Batı tarafından nasıl yeniden tarif edilerek zihinsel bir sömürgeleştirme alanına dönüştürüldüğünü göstermişti. Yani neticede emperyalizm topraktan daha önce zihinleri de işgal ediyordu.

Bu yüzden mücadele bazen haritalarla değil, lügatlerle yapılır. Kimin tanımladığı, kimin kavramının geçerli olduğu bir egemenlik mücadelesidir.

İngiliz jeopolitiğinin Türkistan coğrafyasına "Orta Asya" demesi sıradan bir coğrafi tarif değildir. Çünkü "merkez" kimdir sorusunun cevabını da içinde taşır. Nerenin ortası? Kime göre Asya'nın ortası? Türklerin tarihî hafızasında ve siyasi tahayyülünde bir medeniyet havzası olan Türkistan'ın, dışarıdan çizilmiş koordinatlarla yeniden adlandırılması, zihinsel bir çerçeve değişikliğidir.

Aynı şekilde yüzyıllar boyunca Osmanlı kaynaklarında ve Türk hafızasında "Adalar Denizi" olan yeri bugün Yunanca kökenli "Ege" kelimesiyle tanımlamamız da masum bir mesele değildir. Bir isim bazen bir tarih anlatısını, bir mülkiyet iddiasını ve bir medeniyet perspektifini beraberinde taşır.

Bugün Suriye'de iki bin yıldır bilinen Şeyh Dağı'nın İsrail merkezli söylemler üzerinden "Hermon Dağı" adıyla dolaşıma sokulması da benzer bir süreçtir. Çünkü coğrafyalar askerî operasyonlardan önce kavramsal operasyonlarla dönüştürülür. Askeri işgallere böyle meşruiyet ve zemin hazırlanır.

Bir yere önce isim verirsiniz. Sonra hikâyesini yazarsınız. Ardından hafızasını değiştirirsiniz. Sonra insanlar, bunun öteden beri böyle olduğuna inanmaya başlar.

Bugün küresel kültür savaşları tam da bu yüzden sertleşiyor. Hollywood filmlerinden haritalara, akademik literatürden uluslararası medya kuruluşlarına kadar büyük bir tanımlama mücadelesi yaşanıyor. Çünkü bir kavramı kabul etmek, çoğu zaman onun taşıdığı dünya tasavvurunu ve parçası olduğu hegemonik düzeni de kabul etmektir.

Belki de bu nedenle Yunanlar, tüm dünyanın İstanbul dediği şehrimize hâlâ "Konstantinopol" demeye devam ediyor. Bunun pratik bir karşılığı yok. İstanbul'un egemenliği tartışma konusu değil ve İstanbul kuşkusuz bir Türk şehri. Ama Yunanların isim üzerinden sürdürdüğü bu zavallıca ısrar bile sembolik düzeyde devam eden bir egemenlik iddiasının örneği.

İslam Medeniyetinin 1500 yıllık Diyarbakır'ına Ermenice "Amed" diyenlerin derdinin ne olduğunu da bu bağlamda iyi düşünmek gerekir. Fakat mesele yalnızca başkalarının ne dediği değildir. Asıl mesele bizim kendimize ne dediğimizdir. Çünkü kavramlarını kaybeden toplumlar, önce hafızalarını; hafızalarını kaybedenler ise zamanla istikametlerini kaybeder.

Haritalar önce zihinlerde çizilir. Dahası zihinlerde kaybedilen savaşlar, çoğu zaman sahada kazanılamaz. Eğer kavramlar millî hafızayı yeniden üretiyorsa, eğitim kurumları da bu hafızanın en önemli taşıyıcılarından biridir.

Tam da bu nedenle Milli Eğitim Bakanlığı'nın müfredattaki bu yukarıda bahsi geçen türdeki kavramları millî hafızaya ve şuura uygun muadilleriyle değiştirmesi çok önemlidir. Buna hem müfredatta hem medyada hem de akademyada da hassasiyet gösterilmesi elzemdir.

Neticede kendi kavramlarını üretemeyen toplumlar, bir süre sonra başkalarının yazdığı haritalarda kendilerine yer aramaya başlar.